Ga naar de inhoud

Voor welke button kiezen we? — betaald artikel

Dit artikel is voorzien van een blokkade in verband met betaalde toegang, waardoor een gedeelte van de inhoud pas leesbaar is wanneer je bent ingelogd en beschikt over een geldig abonnement.

Volgens hoogleraar Ontwerp en Politiek Wouter Vanstiphout kost de neiging van Rotterdam om louter architectonische meesterwerken te realiseren, de stad veel geld.

de rotterdam mei 2012
De Rotterdam van OMA in aanbouw. foto: Ossip van Duivenbode | www.ossip.nl beeld: Ossip van Duivenbode

Onlangs openden we een kleine architectuurtentoonstelling als onderdeel van de vijfde International Architecture Biennale Rotterdam. Bezoekers van de expositie werden bij betreding van de ruimte verzocht een button uit een schaal te kiezen en deze te dragen. Op de buttons stond de tekst ‘Design as Politics’, gedrukt over beeltenissen van figuren als Robert Moses, Jane Jacobs, Le Corbusier en zelfs Margaret Thatcher. Ook was er een button met daarop de niet mis te verstane boodschap ‘Blame the Architect!’.

Nog geen uur na de opening werd al goed duidelijk welke buttons het meest populair waren. Een aantal intellectuelen-op-leeftijd en een handvol idealistische dames kozen voor Jane Jacobs, terwijl opstandige studenten opteerden voor de ‘Blame..’-button. Een overweldigende meerderheid koos – en in enkele gevallen vocht – niettemin voor de buttons met daarop Le Corbusier en Thatcher.

Le Corbusier en Thatcher – radicale voorstanders van de vrije markt, het hervormen van de overheid, verdedigers van opvattingen als ‘een huis is slechts een vehikel om in te wonen’, altijd op zoek naar manieren om de massa naar hun hand te zetten.

Huidige ontwikkelingen in Rotterdam, de trotse architectuurstad, kunnen uitgelegd worden als een vrij rampzalige botsing van Thatchersiaans bijgeloof in de vrije markt met de neiging van architecten om louter meesterwerken te realiseren, ongeacht de omstandigheden of gevolgen.

Projectontwikkelaars bouwen gigantische kantoorpanden in het hele centrum van Rotterdam, alsof er van een recessie of crisis geen enkele sprake is. De potentiële gebruikers worden verleid in te tekenen op deze panden en hun huidige (vaak nog geen twintig jaar oude) panden leeg te laten staan. Hiervoor zwaaien de ontwikkelaars met de geldbuidel en met voordelen: van lage huur tot huurvrije periodes en gratis inrichting van het interieur. Het resultaat is een absurd piramidespel met lege kantoren als lijdend voorwerp. De ‘iconische’ nieuwe panden van beroemde architecten krijgen een kunstmatig gecreëerde waarde in dit spel, en verbergen zo dat de vraag naar vierkante meters kantoorruimte in werkelijkheid steeds schaarser wordt en misschien zelfs niet eens meer bestaat.

Het gemeentebestuur is echter geen slachtoffer in dit spel: zij speelt een actieve en zelfs cruciale rol in de feitelijke productie van leegstand.

Tegelijk het meest in het oog springende én treurige voorbeeld van bovenstaande ontwikkeling is het nieuwe gebouw ‘De Rotterdam’ van Rem Koolhaas aan de Wilhelminapier. OMA ontwierp een kolos van 160.000 vierkante meter, met daarin een hotel, appartementen, maar bovenal duizenden en duizenden strekkende vierkante meters aan overbodige kantoorruimte. De gemeenschap heeft er alles aan gedaan om investeerders en ontwikkelaars zo ver te krijgen het plan te realiseren en zo – ook gedurende de crisis – de economische sterkte en standvastigheid van de stad te ‘bevestigen’. Om de mogelijke leegstand al een beetje tegen te gaan, heeft de gemeente afgesproken 25.000 vierkante meter aan kantoorruimte af te nemen. Daarom verhuizen afdelingen van de Gemeentewerken Rotterdam, het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam en de dienst Stedenbouw & Volkshuisvesting naar deze nieuwe locatie.

Zij verlaten daarbij een andere architectonische kolos: de Europointtorens bij Marconiplein van architecten SOM. Deze komen als gevolg binnenkort leeg te staan, terwijl juist de gemeente deze panden bijna veertig jaar geleden betrok. De reden: het was de enige manier om de torens niet per direct leeg op te leveren, aangezien de verwachte internationale belangstelling totaal uitbleef.

Van SOM tot OMA: de geschiedenis herhaalt zich. Architecten ontwerpen te-groot-om-te-mogen-falen-projecten voor gemeentes, die op hun beurt aan de basis staan van deze perverse cyclus. De onzichtbare hand in deze schijnvertoning van de dynamiek van de vrije markt is het publieke geld, dat stukgeslagen wordt doordat de gemeente de panden zelf betrekt en zo koste wat het kost het beeld in stand houdt van een levensvatbare stad voor projectontwikkelaars. ‘Blame the architect’? Tja.

Deze tekst is een vertaling van een column die eerder verscheen op bdonline.

Gerelateerde inhoud

Wil je dit soort artikelen blijven lezen?

Vers Beton kan niet bestaan zonder haar leden. Lees onbeperkt artikelen op Vers Beton voor € 7,50 per maand, de eerste maand is gratis.

Misschien vind je dit ook interessant

  • Laten we met z’n allen eens gierend hard huilen om het hart van Rotterdam

    • Architectuur en stedelijke ontwikkeling

    Jonasz Dekkers staat stil bij het bombardement dat het hart uit onze stad rukte. Volgens hem heeft Rotterdam wél een hart, zelfs duizenden. Hij gunt het ons eens ‘diep te huilen’ om onze saamhorige liefde en trots voor de stad.

  • Is Rotterdam nog een ‘bouwende stad’? En voor wie bouwt ze dan?

    • Vers Beton

    Teun van den Ende doet onderzoek naar stedelijke ontwikkeling, architectuur en woonbeleid in Rotterdam. Hij licht tegels onder woontorens, spreekt wethouders, vastgoedbazen en bewoners. En vraagt zich af: voor wie bouwen we eigenlijk? Bij Vers Beton is hij onderzoeksjournalist Bouwende stad.

  • Gaat Rotterdam eindelijk wat aan de woningnood doen? 9 vragen over de Woonvisie

    • Architectuur en stedelijke ontwikkeling

    De nieuwe Woonvisie gaat over het Rotterdamse woonbeleid tot 2040, met daarin acties voor de komende vijf jaar. Voor de gemeente een uitgelezen kans om iets aan de wooncrisis te doen. Gaat dat ook echt gebeuren? Woonexpert Teun van den Ende zocht het uit.

  • Alle artikelen

De agenda die je aan het denken zet

  • Rouwpatronen, informele vormen en verrassingen uit onverwachte hoeken. Op woensdagavond 5 juni staat in het Journalistiek Eetcafé het afscheid nemen centraal met meesterinterviewer en schrijver Frénk van der Linden. In deze vijfde editie wordt er in het wijkrestaurant de Carnisser Keuken besproken wat ons verbindt en onderscheidt, hoe het verlies van een dierbare ons leven kan beïnvloeden en hoe we dat vormgeven.

    Venue: De Carnisser Keuken
    Datum:
  • Tijdens deze publieke bijeenkomst wordt onder leiding van moderator Ferrie Weeda uitgebreid stil gestaan bij de 10 actiepunten en gaan publiek en experts in gesprek over aanscherping en concretisering van de actieagenda.

    Venue: Henket-paviljoen (Ingang via het Melkkoppad)
    Datum:
  • Ook dit jaar organiseert AIR-Architectuur Instituut Rotterdam een bijzondere filmavond op een unieke locatie in het festivalhart.

    Venue: Henket-paviljoen (Ingang via het Melkkoppad)
    Datum:
  • Bekijk de agenda

De leukste vacatures in en om Rotterdam

  • Als adviseur werk je samen met (communities van) ervaringsdeskundigen en informele organisaties die dicht bij bewoners staan. Dit netwerk is de basis van Warm Rotterdam. Je onderhoudt, versterkt dit netwerk en bouwt het verder uit. Je haalt ervaringen en kennis op en vertaalt dat, met het team, naar concrete acties of projecten. Op deze manier geeft Warm Rotterdam een stem aan mensen in armoede, bundelt hun kennis en adresseert en agendeert dit bij bestuur & politiek, beïnvloedt beleid en spreekt bedrijven aan op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid bij de aanpak van armoede. 

  • Ben jij een kunstenaar of kunstcollectief werkzaam binnen het domein van social practices, ben je klaar voor een volgende stap in je carrière en sta je open voor kritische reflectie op je eigen artistieke praktijk? Zou je er voor openstaan bewoners, kinderen of partners uit de buurt te betrekken bij jouw werk? Ben je geïnteresseerd in het verkennen van de collectie, Depot Boijmans Van Beuningen, en museale praktijken?

  • Vers Beton zoekt een stagiair vanaf september 2024. We begeleiden je om je eigen leerdoelen te halen en zelf journalistieke producties te maken voor Vers Beton.

  • Bekijk alle vacatures