Ga naar de inhoud

Ich bin ein Rotterdammer

De vergelijking met Rotterdam en Berlijn wordt meer dan eens opgeworpen. Terecht? Elsbeth Grievink en Tom van Odijk vinden van niet. Nou ja, misschien een beetje.
De laatste jaren heeft Rotterdam behoorlijk aan coolness gewonnen. ‘Net Berlijn!’ Je hoort het steeds weer, wanneer je bij een festival / buurttuin / koffiebar aan je biologische muffin knaagt. Iemand (meestal een Rotterdammer) geeft een compliment – want zo is het bedoeld – aan de stad. Maar: waarom krijgt Berlijn steeds de credits voor alle leuke dingen die in onze stad gebeuren? Waar komt de behoefte tot vergelijken vandaan? Is het terecht? En waarom is er nooit eens iets gewoon typisch Rotterdams?

Ik ben een Rotterdammer
Ik ben een Rotterdammer

De aantrekkingskracht van Berlijn reikt ver. Misschien zijn we er in Rotterdam extra ontvankelijk voor, vanwege die ene gelijkenis waar we niet omheen kunnen: we hebben, net als Berlijn, een verwoeste binnenstad. Waar je een historische stadskern verwacht, vind je een lappendeken aan bouwstijlen, wijdse singels, bouwputten en desolate plekken. Door ons noodlot zijn we voorbestemd om altijd maar ‘te worden’ en nooit ‘te zijn’. Misschien zit de liefde die wij Rotterdammers voor Berlijn voelen, wel verscholen in deze lotsverbondenheid en trekken we ons een beetje aan haar op. Berlijn als bron van inspiratie, maar vooral ook hoop.
Want niet eens zo heel lang geleden, in 1989, zat Berlijn nog in een enorme identiteitscrisis. De muur was gevallen, de stad was versplinterd en bovendien bankroet. Uit die vertwijfelde situatie heeft de stad zich opgewerkt tot waar ze nu is. Al is ze nog steeds bankroet, we willen er allemaal zijn. Dat wij Rotterdammers daar hoop uit putten is mooi, maar een kritische noot is op zijn plek. Niet om de inspiratie teniet te doen, maar om te voorkomen dat we ons blindstaren op een stad die Rotterdam nooit zal worden, en geen oog hebben voor de stad die het kan zijn.
Rotterdam is geen Berlijn. In de basis zijn er maar weinig overeenkomsten. Berlijn is van oudsher een links-intellectuele stad, een magneet voor kritische denkers, schrijvers en kunstenaars. Ze heeft een zeer belangrijke rol in de wereldgeschiedenis gespeeld en geldt in Europa nog steeds als één van de grootste culturele, politieke en wetenschappelijke centra. De hoeveelheid wetenschappelijke instituten en culturele centra is enorm.
Daarnaast heeft Berlijn wijken als Charlottenburg-Wilmersdorf, bekend van de Kurfürstendamm vol überluxe winkels en hotels met kamers van 3000 euro per nacht – ja, dat is óók Berlijn. Alle ranges aan sociale klassen zijn er goed vertegenwoordigd. Van anarchisten tot bankdirecteuren.
In Rotterdam is het anders. Rotterdam is een arbeidersstad. Terwijl de Berliners belust zijn op discussie, is bij ons niet lullen maar poetsen nog altijd het credo. Twee debatcentra? Dat lijkt ons stadsbestuur nergens voor nodig te vinden. En ook broedplaatsen voor muziek, theater, literatuur en kunst – eigenlijk alles wat het denken stimuleert – worden in Rotterdam tot het minimum beperkt.

Topdown

Onlangs vond tijdens het Architectuur Film Festival Rotterdam het debat Kultur = Kapital plaats, waar de vergelijking werd gemaakt tussen cultuurruimten in Rotterdam en Berlijn. Hamvraag was hoe van de Wilhelminapier in Rotterdam een levendige, culturele hotspot kan worden gemaakt, een plek van Rotterdammers. Als inspiratiebron waren een paar nachtvlinders uit het Berlijnse clubscene aangetrokken, die het beestje bij de naam noemden: ‘In Berlijn ontstaan initiatieven vanuit het informele. Het zijn de zelfontwikkelde plannetjes die het verschil maken. Plannetjes die door idealistische burgers bedacht en, niet gehinderd door een remmende overheid, door diezelfde burgers uitgevoerd worden.’ De overheid stelt zich hierbij faciliterend op: pas als een plan zich heeft bewezen, krijgt het eventueel wat financiële steun. Op de Wilhelminapier is het tegenovergestelde gebeurd: de pier is topdown ontwikkeld, nu moet het er alleen nog gaan leven.
De Rotterdamse bestuurders lijken zich er steeds meer van bewust dat de manier waarop zij subsidiëren, controleren en reguleren niet werkt. Ze profileren zich met bottom up initiatieven, maar de praktijk is weerbarstig: men blijft hangen in de oude patronen. Met hekken, sluitingstijden, verbodsborden en ingewikkelde vergunningstrajecten. Waarbij de neuzen van bestuurders en ambtenarij vaak ook nog verschillende kanten op staan.

Omarmen

Al met al is Rotterdam niet net Berlijn, hoe graag we dat ook zouden willen. Nou ja, misschien een béétje. Als we de status van Berlijn willen evenaren, dan stappen we uit onze eigen schaduw en nemen we het heft in eigen hand. Net als Berlijn na de val van de muur deed, moeten we onze eigen kwaliteiten gaan zien, omarmen en met de wereld delen. Zoals Wim de Jong onlangs in de Volkskrant beschreef: ‘Respect voor Roffa’. Want wat onze culturele voorhoede op dit moment teweeg brengt in onze stad, ondanks het vaak demotiverende ambtelijke apparaat, belooft veel voor de toekomst.
De vergelijking tussen Rotterdam en Berlijn heeft trouwens een grappig side effect. Want wie hoor je nog over Amsterdam? Terwijl we van de Amsterdammers juist nu iets kunnen leren: alles wat riekt naar rauw en underground noemen ze in 020 vol enthousiasme ‘typisch Rotterdams’.

Gerelateerde inhoud

Wil je dit soort artikelen blijven lezen?

Vers Beton kan niet bestaan zonder haar leden. Lees onbeperkt artikelen op Vers Beton voor € 7,50 per maand, de eerste maand is gratis.

Misschien vind je dit ook interessant

  • Van loze beleidskreten naar ruimtelijke rechtvaardigheid – deze experts weten hoe

    • Architectuur en stedelijke ontwikkeling

    Van ‘ruimtelijke rechtvaardigheid’ had Saskia Klaassen nog nooit gehoord. Maar ook een woontoren, plein of renovatieproject kan onrechtvaardig zijn, leerde ze op een conferentie in Oase. Een rechtvaardige stad houdt rekening met álle bewoners, ook de kwetsbare die minder hard schreeuwen. Hoe bereik je die ongehoorde stemmen?

  • Sociale woningbouw in de Tweebosbuurt: hoe ‘sociaal’ is de Roseknoop?

    • Architectuur en stedelijke ontwikkeling

    Eindelijk, na alle luxe woontorens weer sociale woningbouw! De Roseknoop is een groot gebouw aan de rand van de Afrikaanderwijk waar ook oud-bewoners van de Tweebosbuurt wonen. Een zorgvuldig ontworpen project, maar past het wel bij de huidige woonbehoefte? Wat vinden bewoners zelf? En wat is ‘sociaal’?

  • Het Grondstoffenstation op het Afrikaanderplein is zoveel meer dan een afvalinzamelingsgebouw

    • Architectuurkritiek

    Het Grondstoffenstation op het Afrikaanderplein is genomineerd voor de Rotterdam Architectuurprijs. Reden voor Teun van den Ende om zich in de reuring van de Afrikaandermarkt te begeven. Daar trof hij een familiale microkosmos waarin de medewerkers van het Grondstoffenstation een vertrouwd gezicht vormen voor de bewoners. En kreeg hij na vijf minuten al een tasje roti in de handen geduwd.

  • Alle artikelen

De agenda die je aan het denken zet

  • Is Rotterdam nog een architectuurstad? De glorieuze wederopbouw, waarmee de stad zich graag op de borst klopt, ligt inmiddels ver achter ons. Wordt Manhattan aan de Maas ook tegenwoordig nieuw leven ingeblazen door gedurfde bouwprojecten of is er een staketsel van marketingslogans nodig om de reputatie van de stad hoog te houden? Kom naar het debat van Vers Beton tijdens de Architectuurmaand!

    Venue: Henketpaviljoen Boijmans
    Datum:
  • Tijdens deze publieke bijeenkomst wordt onder leiding van moderator Ferrie Weeda uitgebreid stil gestaan bij de 10 actiepunten en gaan publiek en experts in gesprek over aanscherping en concretisering van de actieagenda.

    Venue: Henket-paviljoen (Ingang via het Melkkoppad)
    Datum:
  • Op 22 juni 2024 openen gevestigde ontwerp- en architectenbureaus in Rotterdam hun deuren tijdens de jaarlijkse Open Bureaudag. Deze dag is een perfect moment om kennis te maken met architecten, meer te leren over de achtergrond en werkwijze van de verschillende bureaus en elkaar te ontmoeten.

    Venue: bureaus verspreid door Rotterdam
    Datum:
  • Bekijk de agenda

De leukste vacatures in en om Rotterdam