Ga naar de inhoud

Rotterdamlezing: hoe gezond is 'onze' probleemstad?

Hoe gezond is leven in Rotterdam? Hoogleraar Lex Burdorf gaat daar op in tijdens de Rotterdamlezing op 28 mei. De professor is niet erg positief gestemd, zo blijkt uit onderstaand interview.

Fijn stof
Fijn stof

Het uitzicht is adembenemend vanuit de werkkamer van prof. dr. Lex Burdorf (56). In de nieuwe toren van het Erasmus MC aan het Dr. Molewaterplein kan de hoogleraar Determinanten van Volksgezondheid op de 23e verdieping genieten van een blik op de Nieuwe Maas. De professor ziet vanuit deze hoogte vrijwel heel de stad. Rotterdam is en blijft een zorgenkindje op het gebied van de volksgezondheid.
We spreken Burdorf in het kader van zijn komende Rotterdamlezing. Hij licht een tipje van de sluier: ”Rotterdam scoort nog steeds minder dan gemiddeld, zeker. Dat heeft te maken met grotestadsproblematiek, werklozen, arbeidsongeschiktheid, laag opgeleiden. Dat is in de meeste steden het geval. Werklozen zijn daarbij een belangrijke groep die veel meer aandacht verdient.”

Zeven jaar verschil

”Los van algemene grotestadsproblematiek zijn er binnen Rotterdam grote verschillen. Zo heb je soms zeven jaar verschil in levensverwachting, afhankelijk van welke plek je neemt. Grotendeels worden die verschillen verklaard door persoonsgebonden eigenschappen. Dan kan je onder meer denken aan het wel of niet hebben van werk en de mate van scholing.”
Er is echter ook een indicatie dat gezondheid wijkgebonden is. De buurt doet er echt toe. Natuurlijk kunnen verschillen in gezondheid tussen bewoners van de Afrikaanderwijk en Hillegersberg worden verklaard door factoren die samenhangen met wie er wonen. Maar gecontroleerd voor persoonsgebonden kenmerken krijg je verschillen door een andere omgeving. Luchtverontreiniging of openbaar groen zijn dan voorbeelden van factoren die van invloed kunnen zijn op de gezondheid.”

Samenhang cohesie en depressie

En niet alleen de verschillen tussen wijken boeit de hoogleraar van Erasmus, maar ook die binnen buurten zélf. Op weinig afstand kunnen die groot zijn. Burdorf: ”Dat kan soms wel vijf jaar in levensverwachting zijn. Neem Kralingen met een rijk en een armer deel. Of de Kop van Zuid. Zelf kijk ik vanuit een mooie woontoren daar op een armere buurt met de Peperklip. Interessant is dan wat je aan die verschillen zou willen doen.”
”Heel interessant is sociale cohesie. Is de samenhang in een wijk groot, dan heeft dat een gunstige invloed op het welbevinden van bewoners. Een voorbeeld: als in een buurt met grote sociale cohesie veel werklozen zijn, kan de mate van depressiviteit twintig tot dertig procent minder zijn dan in een buurt met veel werklozen waar zo’n samenhang niet bestaat. Alhoewel: als een kleinere groep in de verdrukking raakt, dan gaat die zich doorgaans aanpassen, en dat is dan weer goed. Het zijn vooral de gebieden die in het grijze midden zitten qua sociale cohesie, waar het zeer waarschijnlijk problematisch wordt.”
Burdorf zal tijdens zijn lezing ingaan op de gevolgen voor beleid van zijn bevindingen. ”Met in gedachten dat een grote cohesie de gezondheid kan bevorderen, moet je bijvoorbeeld nadenken over spreidingsbeleid. Dat hoeft dus niet altijd gunstig uit te pakken. Het is zinvol dat beter uit te zoeken.”

Fijnstof

Een belangrijke kwestie in Rotterdam is en blijft fijnstof. ”Op dat punt gaat het over een periode van dertig jaar beter, maar nog steeds wel slecht. Met natuurlijk Overschie als orgelpunt, door de nabij gelegen rijkswegen. Dat kan vijf tot zes maanden in levensverwachting schelen. En die verlaging van de snelheidslimiet, van honderd naar tachtig, weer een paar weken. Dat lijkt weinig. Maar als je het vermenigvuldigt met het aantal mensen waar het om gaat, is het toch behoorlijk veel,” verwijst Burdorf naar de duizenden omwonenden bij een snelweg. Burdorf licht toe welk effect de uitstoot van verkeer heeft. ”Fijnstof is slecht voor de luchtwegen, leidt tot hart- en vaatziekten en beperkt de groei en ontwikkeling.”

Werk wérkt

Veel aandacht heeft Lex Burdorf voor de wederzijdse relatie tussen werk en gezondheid. In het algemeen is het hebben van een baan goed: ”Er zijn drie kenmerken te onderscheiden op basis van literatuuronderzoek – fysieke en geestelijke stimulatie, verhoogde sociale status en mogelijkheden, regelmaat en structuur. Die hebben een positief effect. De relatie is ook omgekeerd: met gezondheidsklachten word je eerder werkloos.”
Vooral opleiding, werk, roken en bewegen bepalen volgens de Rotterdamse gezondheidsprof hoe goed iemand zich voelt. Zo raken mensen met weinig scholing eerder hun baan kwijt en hebben ze vervolgens minder kans weer aan de bak te komen. Ongezonde leefgewoonten (roken, weinig lichaamsbeweging) komen bij hen ook vaker voor.

Gezondheid is géén vrije keus

In hoeverre zijn keuzes die mensen zelf maken van invloed of wordt gezondheid vooral maatschappelijk en economisch bepaald? Burdorf vindt dat het overlaten aan de markt of burgers zelf mensen niet gezonder maakt. ”Zo is roken niet simpelweg een vrije keus. Je hebt nog steeds indirecte reclame en de omgeving bepaalt mede het gedrag. Je eerste sigaret is niet lekker, weet ik uit eigen ervaring. Het is wel verslavend.”
Bemoeienis van de overheid vindt hij daarom gewenst. Hij kan zich prima vinden in anti-rookmaatregelen. Op lokaal niveau van Rotterdam kan de gemeente ook wat doen.
Als goed voorbeeld noemt Lex Burdorf Rotterdamse initiatieven als het bevorderen van sporten voor autisten. ”Er is vorig jaar een speciale judocompetitie voor deze doelgroep opgezet. Zoiets doet ertoe. Op gestructureerde wijze lukt het om die groep te laten bewegen.”

Kennis boven politiek

Zelf heeft de hoogleraar een korte politieke carrière achter de rug in de raad van Wageningen, waar hij Milieuhygiëne studeerde. ”Ik wilde wat aan het milieu doen via de politiek of met kennis. Het is het laatste geworden. De politiek is onvoorspelbaar. Feiten spelen er een beperkte rol.”
Op zijn manier hoopt Lex Burdorf toch een bijdrage te leveren aan zoiets als een betere samenleving. Wel in het besef dat kennis met vertraging doorsijpelt in maatregelen. Burdorf geeft een voorbeeld. ”Neem de schadelijke gevolgen van asbest, waar veel werknemers in de scheepsbouw mee te maken hadden. Tegen het gebruik ervan is pas laat door de politiek ingegrepen. Blootstelling eraan heeft wel tot honderden doden in Nederland geleid.”
De jaarlijkse Rotterdamlezing is dit jaar op woensdag 28 mei, in het Bibliotheektheater. Vers Betonner en huisarts Nabil Bantal verzorgt het co-referaat. Voor meer informatie, zie de website.
UPDATE:
Bekijk hier de video van de hele Rotterdamlezing die Lex Burdorf gaf:

Gerelateerde inhoud

Wil je dit soort artikelen blijven lezen?

Vers Beton kan niet bestaan zonder haar leden. Lees onbeperkt artikelen op Vers Beton voor € 7,50 per maand, de eerste maand is gratis.

Misschien vind je dit ook interessant

  • Studenten, hou de EUR een spiegel voor en eis een debat

    • Wetenschap en onderwijs

    Een nieuw dieptepunt in het tegenwerken van studentendemonstraties, volgens Bas Keemink: vlak voor een aangekondigd studentenprotest sluit de Erasmus Universiteit al haar vestigingen. Niettemin betreurt Keemink ook de “nogal overdreven” reactie van de studenten: ze willen geen debat, maar een revolutie. Een opinie.

  • Woningnood raakt ook internationals: “Rustig studeren is lastig als je geen thuis hebt”

    • Wetenschap en onderwijs

    Als internationale student een kamer vinden in een oververhitte woningmarkt, is dat wel haalbaar? Vers Beton sprak met student Dimitris Tsouros, de Erasmus Universiteit en de gemeente over de woningnood onder internationals.

  • Wat andere musea van het Depot kunnen leren

    • Kunst en Cultuur

    Minicollege van Dorus Hoebink: de drie lessen van het Depot Boijmans van Beuningen

  • Alle artikelen

De agenda die je aan het denken zet

  • Rouwpatronen, informele vormen en verrassingen uit onverwachte hoeken. Op woensdagavond 5 juni staat in het Journalistiek Eetcafé het afscheid nemen centraal met meesterinterviewer en schrijver Frénk van der Linden. In deze vijfde editie wordt er in het wijkrestaurant de Carnisser Keuken besproken wat ons verbindt en onderscheidt, hoe het verlies van een dierbare ons leven kan beïnvloeden en hoe we dat vormgeven.

    Venue: De Carnisser Keuken
    Datum:
  • Tijdens deze publieke bijeenkomst wordt onder leiding van moderator Ferrie Weeda uitgebreid stil gestaan bij de 10 actiepunten en gaan publiek en experts in gesprek over aanscherping en concretisering van de actieagenda.

    Venue: Henket-paviljoen (Ingang via het Melkkoppad)
    Datum:
  • Ook dit jaar organiseert AIR-Architectuur Instituut Rotterdam een bijzondere filmavond op een unieke locatie in het festivalhart.

    Venue: Henket-paviljoen (Ingang via het Melkkoppad)
    Datum:
  • Bekijk de agenda

De leukste vacatures in en om Rotterdam

  • Als adviseur werk je samen met (communities van) ervaringsdeskundigen en informele organisaties die dicht bij bewoners staan. Dit netwerk is de basis van Warm Rotterdam. Je onderhoudt, versterkt dit netwerk en bouwt het verder uit. Je haalt ervaringen en kennis op en vertaalt dat, met het team, naar concrete acties of projecten. Op deze manier geeft Warm Rotterdam een stem aan mensen in armoede, bundelt hun kennis en adresseert en agendeert dit bij bestuur & politiek, beïnvloedt beleid en spreekt bedrijven aan op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid bij de aanpak van armoede. 

  • Ben jij een kunstenaar of kunstcollectief werkzaam binnen het domein van social practices, ben je klaar voor een volgende stap in je carrière en sta je open voor kritische reflectie op je eigen artistieke praktijk? Zou je er voor openstaan bewoners, kinderen of partners uit de buurt te betrekken bij jouw werk? Ben je geïnteresseerd in het verkennen van de collectie, Depot Boijmans Van Beuningen, en museale praktijken?

  • Vers Beton zoekt een stagiair vanaf september 2024. We begeleiden je om je eigen leerdoelen te halen en zelf journalistieke producties te maken voor Vers Beton.

  • Bekijk alle vacatures