Ga naar de inhoud

Stedelijk van natuur: op jacht naar zeldzame soorten in de haven

Niet alleen de mens maar ook de natuur verstedelijkt, leert Chris Luth tijdens de eerste van drie excursies door de haven als onderdeel van de Internationale Architectuur Biënnale. Een verslag over bedreigde inheemse soorten en pionierende exoten.

Stadsecoloog Garry Bakker bestudeert planten en dieren in hun interactie met het milieu. Namens bureau Stadsnatuur adviseert hij onder meer het Havenbedrijf over hoe dat aan zijn wettelijk verplichte natuurbescherming kan voldoen. In de statige Hoboken Salon van het Natuurhistorisch Museum toont hij aan de hand van tabellen en kaarten dat de biodiversiteit van de stad groter is dan van het ommeland.
Maar Bakker is eigenlijk een groene stadsavonturier. Hij gaat op onderzoek uit op plekken waar mensen doorgaans niet komen. Daar gedijt de natuur het beste. Braakliggende terreinen, wegbermen, spoortracés, verharde waterkanten en (paradoxaal genoeg) verontreinigde gronden – allen vormen zijn habitat. Hij spot er niet alleen bedreigde soorten, maar ontdekt ook pioniers: niet-inheemse soorten die soms van heinde en verre komen om zich in de Rotterdamse bodem te nestelen. Bakker ritst zijn fleece jas dicht. Vandaag mogen we met hem mee.

Bermtoerist

We rijden op de A15 en Bakker wijst op ons allerlei kleurrijke planten in de berm. Daar valt nogal wat te ontdekken. Een paar jaar geleden meende zijn collega met de toepasselijke naam Andeweg in een flits de eerste uit China afkomstige herfstalsem in Nederland te hebben gezien. De enige manier om in de middenberm te komen was wachten op een file. Na dagen heen en weer rijden was het eindelijk zover. Hij stapte uit en stond oog in oog met het plantje. Inmiddels staat zijn vondst vermeld in natuurdatabase Waarneming Pro.
Bakker wijst naar de kolencentrale van E.ON op de Maasvlakte. Hoog bovenin zit een nestkast voor de met uitsterven bedreigde slechtvalken. Na een succesvol broedseizoen werden hier onlangs drie dode valklichaampjes gevonden. Ze moeten zich tegen de centrale te pletter hebben gevlogen. De slechtvalk is namelijk het snelste dier op aarde en kan snelheden van bijna 400 kilometer per uur kan halen. De drie jongelingen staan nu in Waarneming Pro vermeld als aanvaringsslachtoffer.

Van het pad af

We stappen uit bij een stuk braakliggende grond aan de Dolfijnweg naast de enorme opslagloodsen van ProDelta. We steken de Beerweg over. Terwijl ik me afvraag wie deze straatnamen heeft bedacht, botsen we op een drietal ronde betonnen bakken op braakliggend terrein onder hoogspanningskabels. Ze zijn een meter of acht in doorsnede. Het blijken paddenpoelen te zijn, aangelegd voor de uiterst zeldzame rugstreeppad. We bukken en staren in het water. Er moeten zich hier vele duizenden jonge padjes in bevinden. Ik zie niks en duw tegen een takje dat voor me ligt. Er blijken tientallen minipadjes onder gescholen te hebben, die opeens allemaal gaan bewegen. Ze lopen, want, zo leer ik: “Kikkers springen, padden lopen”.
Naast elke paddenpoel ligt een stapel flinke stenen met planten erop. Hier zullen de enkele padden die hun gevaarlijke jeugd overleven zich straks op hun gemak voelen. “Landschapsontwerp, maar dan door een ecoloog,” zeg ik. “Een landschapsarchitect had de poelen vast in de vorm van een pad gemaakt,” zegt een bioloog naast me. “Een slechte landschapsarchitect,” verbeter ik. “De meeste,” zegt hij stellig. Dan pakt hij zijn houten tennisracket-met-netje en begint achter een vlinder aan te fladderen.

Ontvreemde orchidee

We komen langs een stuk tijdelijk ontwikkelde natuur midden in de haven. Het blijkt een paradijs voor de vleeskleurige orchis, een wettelijk beschermde orchidee met roodpaarse bloemen. Na een paar minuten zoeken vindt Bakker er een. Hij wijst hem met zijn wandelschoen aan.
We vervolgen onze weg door de berm, turend naar de plantjes op grond. Bakker loopt voor ons uit. Dan opeens: “Groenknolorchis!” We haasten ons naar hem toe, maar hij maant ons voorzichtig te lopen. Hij hurkt bij een minuscuul plantje. Het heeft een groen stengeltje en onbeduidende lichtgroene bloemblaadjes. “Hier gaan we mooi een stokje bij planten.”
Een voor een beginnen we foto’s te maken. Er heerst opwinding. “Is dat stokje geen risico?” vraagt een vrouw met een groene rugzak. “Wordt hij dan niet meegenomen?” Deze beschermde en zeer zeldzame orchideeënsoort wordt soms gestolen door hem met wortel en al uit de grond te scheppen. “Heeft geen enkele zin,” roept een man achter me. “Dat overleven ze maar een paar dagen.”

Verontreinigde veiligheid

De vogelvallei naast de slufter is onze laatste stop. Dit stukje tijdelijke natuur huist de grootste mantelmeeuwenkolonie van Europa. Het ligt voor een enorme berg verontreinigde bagger uit de haven, dat door graafmachines wordt afgedekt. De vervuiling is paradoxaal genoeg de reden waarom de vogels hier zo goed gedijen: het terrein is verboden voor mensen, waardoor ze veilig kunnen broeden.
Achter de berg is de Noordzee, waar de meeuwen jagen op vis. In verband met de geplande uitbreiding van het naastgelegen windmolenpark zal de vallei een stuk worden verplaatst. Op hun dagelijkse tripjes heen en weer zouden de vogels anders gemakkelijk in de molenwieken kunnen komen.

Stedelijk van natuur

Terug in de bus verbaas ik me over de grote biodiversiteit van onze stad en havens. We maken veel natuur kapot als mensen, maar onze stedelijke omgeving biedt ook kansen. Urban By Nature, het thema van deze architectuurbiënnale, betekent dat de stad steeds meer onze habitat wordt. Maar dat geldt niet alleen voor Garry Bakker, met zijn tabellen en markeerstokjes. Het geldt ook voor Chinese bermplantjes en valken op torens. Mens en milieu – we worden stedelijk van natuur.
Op zaterdag 6 juli vindt de derde en laatste excursie in de haven plaats in het kader van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam.
 
iabr_2014Biënnale Vers Beton besteedt in een korte serie artikelen aandacht aan de zesde editie van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR). Dit doet Vers Beton als mediapartner van IABR, die tot 24 augustus duurt. De hoofdtentoonstelling is te bezoeken in de Kunsthal en in het Natuurhistorisch Museum.

Gerelateerde inhoud

Wil je dit soort artikelen blijven lezen?

Vers Beton kan niet bestaan zonder haar leden. Lees onbeperkt artikelen op Vers Beton voor € 7,50 per maand, de eerste maand is gratis.

Misschien vind je dit ook interessant

  • Van loze beleidskreten naar ruimtelijke rechtvaardigheid – deze experts weten hoe

    • Architectuur en stedelijke ontwikkeling

    Van ‘ruimtelijke rechtvaardigheid’ had Saskia Klaassen nog nooit gehoord. Maar ook een woontoren, plein of renovatieproject kan onrechtvaardig zijn, leerde ze op een conferentie in Oase. Een rechtvaardige stad houdt rekening met álle bewoners, ook de kwetsbare die minder hard schreeuwen. Hoe bereik je die ongehoorde stemmen?

  • Sociale woningbouw in de Tweebosbuurt: hoe ‘sociaal’ is de Roseknoop?

    • Architectuur en stedelijke ontwikkeling

    Eindelijk, na alle luxe woontorens weer sociale woningbouw! De Roseknoop is een groot gebouw aan de rand van de Afrikaanderwijk waar ook oud-bewoners van de Tweebosbuurt wonen. Een zorgvuldig ontworpen project, maar past het wel bij de huidige woonbehoefte? Wat vinden bewoners zelf? En wat is ‘sociaal’?

  • Het Grondstoffenstation op het Afrikaanderplein is zoveel meer dan een afvalinzamelingsgebouw

    • Architectuurkritiek

    Het Grondstoffenstation op het Afrikaanderplein is genomineerd voor de Rotterdam Architectuurprijs. Reden voor Teun van den Ende om zich in de reuring van de Afrikaandermarkt te begeven. Daar trof hij een familiale microkosmos waarin de medewerkers van het Grondstoffenstation een vertrouwd gezicht vormen voor de bewoners. En kreeg hij na vijf minuten al een tasje roti in de handen geduwd.

  • Alle artikelen

De agenda die je aan het denken zet

  • Is Rotterdam nog een architectuurstad? De glorieuze wederopbouw, waarmee de stad zich graag op de borst klopt, ligt inmiddels ver achter ons. Wordt Manhattan aan de Maas ook tegenwoordig nieuw leven ingeblazen door gedurfde bouwprojecten of is er een staketsel van marketingslogans nodig om de reputatie van de stad hoog te houden? Kom naar het debat van Vers Beton tijdens de Architectuurmaand!

    Venue: Henketpaviljoen Boijmans
    Datum:
  • Ervaar de Rotterdamse architectuur van ’s ochtends vroeg tot diep in de nacht. Tijdens de derde editie van de Dag én Nacht van de Architectuur zijn er verschillende activiteiten op ruim 30 locaties in de stad. Architecten, gidsen, bewoners en kunstenaars laten je op zaterdag 15 juni de stad zien vanuit frisse en vernieuwende perspectieven met tours, workshops, muziek, film en optredens.

    Datum:
  • Tijdens deze publieke bijeenkomst wordt onder leiding van moderator Ferrie Weeda uitgebreid stil gestaan bij de 10 actiepunten en gaan publiek en experts in gesprek over aanscherping en concretisering van de actieagenda.

    Venue: Henket-paviljoen (Ingang via het Melkkoppad)
    Datum:
  • Bekijk de agenda

De leukste vacatures in en om Rotterdam