Ga naar de inhoud

Kunstguerrilla’s in Rotterdam — betaald artikel

Dit artikel is voorzien van een blokkade in verband met betaalde toegang, waardoor een gedeelte van de inhoud pas leesbaar is wanneer je bent ingelogd en beschikt over een geldig abonnement.

Rotterdam loopt voorop met politieke undercoverkunst sinds de formatie van de kunstvijandige populistische coalitie in 2001, aldus kunsthistorica Sandra Smets: “Populisme smeekt bijna om overidentificatie.”

Fryske-Triomf-Daan-Samson-Heeg
‘Fryske Triomf’ van Daan Samson 2014 (Fotografie: Jeronimus van Pelt) beeld: Daan Samson

Stevige witte wolken torenen uit boven het Heegermeer, voldoende om wind te beloven, tam genoeg voor een fijne dag op het water. Zes modellen staan ontspannen op een Friese zeilboot, stijlvol in gestreepte watersportmode, één met een bel witte wijn in de hand. Het leven is goed hier op het water, tussen zeilscholen en jachthavens. ‘Fryske Triomf’, noemde de Rotterdamse kunstenaar Daan Samson deze foto. Hij maakte hem afgelopen zomer samen met fotograaf Jeronimus van Pelt, voor het theaterfestival Heegspanning waarmee watersportdorp Heeg zichzelf promoot. Samson besloot vooral die PR-functie uit te vergroten, in dit kunstwerk dat een glanzende reclamefoto lijkt. Het is het zoveelste luxueus uitziende kunstwerk van zelfbenoemd ‘welvaartskunstenaar’  Samson, die zich profileert zich als een succesvol cultureel ondernemer. Sinds de politiek is gaan verkondigen dat kunstenaars meer hun eigen broek moeten ophouden, is Samson die wens ten uitvoer gaan brengen – en hoe.

Al ruim tien jaar maakt Samson kunst die gaat over weelde en soms bijna geheel uit sponsoring en logo’s bestaat. Graag leunt hij daarbij tegen de politiek aan, deed een project met Frits Bolkestein en afgelopen kerst verblijdde hij topmanagers uit het bedrijfsleven en de politiek door uit hun naam kerstpakketten naar elkaar te sturen. Meer VVD kan kunst niet worden. Maar wie goed kijkt naar zijn werk, vraagt zich af of dit nou wel de bedoeling was. Moest kunst zo’n grote uitverkoop worden, zo glossy? Cultureel ondernemerschap, moet dat niet met mate?

Op het moment dat je jezelf die laatste vraag gaat stellen, heeft Samson beet. Want hij is geen VVD’er – al zal hij dat zelf niet toegeven. Hij is undercover gegaan in de gepromote liberale ideeën van cultureel ondernemerschap en economisch succes, om van binnenuit die gedachte te ondermijnen. Door deze politieke idealen zo uit te vergroten, holt hij ze uit. Want als cultureel ondernemerschap betekent dat kunst vol reclamebeelden zit, alle artistieke integriteit verliest, nee, dan moesten we toch maar wat meer subsidies gaan verschaffen. Het is het soort rechtse kunst waar zelfs Bolkestein links van zou worden.

Undercoverkunst en overidentificatie

Kunst en politiek gaan al eeuwen samen. Kunstenaars maken portretten van machthebbers of videokunst over misstanden. Maar deze tactiek van Samson is een andere: je zó vereenzelvigen met een politieke partij dat die partij er zelf ongemakkelijk van zou worden. Een soort undercoverkunst.

In Nederland bezigen vooral Rotterdamse kunstenaars deze tactiek, die eind vorige eeuw in het buitenland ontstond. De Sloveense metalband Laibach maakt avant-gardepop gehuld in nazistische en stalinistische outfits op dusdanig bevlogen fascistische manier dat het vanzelf extremisten belachelijk maakt. Het leverde de term ‘overidentificatie’ op: identificeer je zo overdreven enthousiast met je ergste vijand, dat je zijn geloofwaardigheid in diskrediet brengt.

Die tactiek koos Christoph Schlingensief die in Oostenrijk in 2000 meedeed met de FPÖ-gevoelens door een spelshow te organiseren waar kijkers asielzoekers konden wegstemmen, die meteen gedeporteerd werden. Dat was velen een brug te ver. En tijdens de Russische anti-homowetten vorig jaar nog ‘hielp’ kunstenaar Oleg Ustinov de politiek door uit naam van de overheid pamfletten op te hangen: oproepen aan burgers om homopropagandisten aan te geven. Dat deed te veel mensen aan Stalin herinneren, commotie alom, waarop het bestuur afstand nam van de antihomoflyers – en daarmee dus haar eigen beleid relativeerde. Missie geslaagd.

Gerelateerde inhoud

Wil je dit soort artikelen blijven lezen?

Vers Beton kan niet bestaan zonder haar leden. Lees onbeperkt artikelen op Vers Beton voor € 7,50 per maand, de eerste maand is gratis.

Misschien vind je dit ook interessant

  • Wethouder Kasmi, put your money where your mouth is!

    • Kunst en Cultuur

    De gemeente is voornemens meer dan €4 miljoen te bezuinigen op kunst en cultuur. Vooral wijken, vernieuwing en laagdrempelige, grootschalige, gratis evenementen zijn de klos. Reinier Weers laat zien dat grote culturele instellingen buiten schot blijven en het grote publiek dat geen cultuurlobby achter zich heeft, in de kou staat.

  • Snikkend naar Boijmans

    • Kunst en Cultuur

    Na vijf jaar heropent Museum Boijmans van Beuningen haar deuren. Voor eventjes dan, tijdens de speciale kunsttoer Snakken naar Boijmans. Met werk specifiek gemaakt voor het museum in verbouwing, een uitgestippelde route en vrolijk geïllustreerde kaarten.

  • Matisse in een valies – hoe drie onervaren criminelen zeven meesterwerken uit de Kunsthal roofden

    • Kunst en Cultuur

    Eind 2012 werden er zeven belangrijke kunstwerken uit de Rotterdamse Kunsthal geroofd. Het bleek niet het werk van doorwinterde kunstdieven, maar drie onervaren Roemeense criminelen die geld nodig hadden. In Kunstroof, de film die regisseur Jorien van Nes over de roof maakte, worden nagespeelde politieverhoren gecombineerd met indringende interviews.

  • Alle artikelen

De agenda die je aan het denken zet

  • Is Rotterdam nog een architectuurstad? De glorieuze wederopbouw, waarmee de stad zich graag op de borst klopt, ligt inmiddels ver achter ons. Wordt Manhattan aan de Maas ook tegenwoordig nieuw leven ingeblazen door gedurfde bouwprojecten of is er een staketsel van marketingslogans nodig om de reputatie van de stad hoog te houden? Kom naar het debat van Vers Beton tijdens de Architectuurmaand!

    Venue: Henketpaviljoen Boijmans
    Datum:
  • Tijdens deze publieke bijeenkomst wordt onder leiding van moderator Ferrie Weeda uitgebreid stil gestaan bij de 10 actiepunten en gaan publiek en experts in gesprek over aanscherping en concretisering van de actieagenda.

    Venue: Henket-paviljoen (Ingang via het Melkkoppad)
    Datum:
  • Op 22 juni 2024 openen gevestigde ontwerp- en architectenbureaus in Rotterdam hun deuren tijdens de jaarlijkse Open Bureaudag. Deze dag is een perfect moment om kennis te maken met architecten, meer te leren over de achtergrond en werkwijze van de verschillende bureaus en elkaar te ontmoeten.

    Venue: bureaus verspreid door Rotterdam
    Datum:
  • Bekijk de agenda

De leukste vacatures in en om Rotterdam

  • As our Rotterdam team expands, we are looking for an experienced PR and Communication professional who can help us communicate our mission and results to clients, stakeholders, and the public. You will create overall branding and editorial for reports and publications, manage our social media channels, and create written and visual content for press releases, newsletters, and website updates, amongst others. Furthermore, you assist with graphic design, lead event participation, and seek press opportunities to promote our projects.

  • De Academie voor Bouwkunsten is op zoek naar een Opleidingscoördinator Stedenbouw (0,4-0,6 fte) die het team van vaste coördinatoren vanaf september 2024 komt versterken.

  • Stichting het Park in Rotterdam onderhoudt het Park met hoge kwaliteit met een team hoveniers. Vanuit het Parkpaviljoen maken we een cultureel en educatief programma op het snijvlak van cultuur en natuur met onder andere exposities, poëzie, muziek, lezingen en wandelingen. Het programma en hoveniers team opereert vanuit het Parkpaviljoen in het Park. Het doel van de stichting is om alle bewoners en bezoekers van Rotterdam te verwelkomen en te laten genieten van deze prachtige plek. 

  • Bekijk alle vacatures