Ga naar de inhoud

Het niet te missen signaal van Zuid

Iedere maand kijkt Sara Wiersma voor Vers Beton naar een opmerkelijk staaltje buitenkunst. Ze schetst de achtergrond en vraagt de gewone Rotterdammer naar zijn of haar mening. In deze aflevering: ‘1989’ van John Körmeling.

Het is één van de heftigste jaren uit de moderne historie. Denk aan de protesten op het Tianmenplein, de executie van Ceaușescu. Een jaar dat met de val van de Berlijnse Muur de aanzet gaf tot de val van het communisme. De Amerikaanse filosoof Francis Fukuyama ging zelfs zo ver het einde van de Koude Oorlog te zien als het ‘einde van de menselijke vooruitgang’. Hij schreef dit in zijn in 1989 gepubliceerde – en zeer controversiële – essay ‘The End of History’.Het is dus niet zomaar een jaartal dat door John Körmeling bovenop de Hillekopflat op Zuid werd bevestigd. Het kunstwerk stamt overigens uit 1991. De groene cijfers worden gevormd door neonbuizen. Ze stralen je al van ver tegemoet. Frappant: in documentatie is het niet terug te vinden bij kunstwerken uit het jaar ‘91, maar verrassend genoeg bij de jaartaltitel.

Het stigma ‘Zuid’

John Körmeling (1951) is van oorsprong architect. Het CBK gaf hem de opdracht voor een sculptuur op het dak van de nieuw te bouwen Hillekopflat. Körmeling werkt regelmatig met neon op gebouwen en in de openbare ruimte. Zijn aanvankelijke idee was om het woord ‘Zuid’ op de flat te plaatsen. Dat werd echter te stigmatiserend bevonden. De Rotterdamse wijk stond al niet al te best bekend. Zo werd het uiteindelijk ‘1989’. Enerzijds om het historisch brandpunt van dat jaar te benadrukken, anderzijds puur om het feit dat dit het bouwjaar is van de Hillekopflat. Het pand werd ontworpen door Mecanoo. Körmelings praktische benadering met humor – zonder verdere opsmuk – is kenmerkend. Eerder ontwierp hij bijvoorbeeld een reuzenrad voor auto’s om zo het parkeerprobleem in de binnenstad van Utrecht op te lossen.

De sculptuur was een tijdlang afwezig in de skyline van Zuid. Het werd gerenoveerd. De fundering zou niet betrouwbaar zijn, reden om het in 2012 plat op zijn kant te leggen. Helaas liet de financiering van deze restauratie lang op zich wachten. Zo lag het (te) lang zinloos op zijn kant. Op 9 februari is ‘1989’ na restauratie weer overeind gezet en floepten de groene neonlichten aan alsof er niets was gebeurd.

De flat gold in de tijd van vervaardiging als één van de hoogste gebouwen op de Zuidoever. Vanaf de Noordoever lieten de felle, groene cijfers zien dat Zuid erbij hoorde. Hoewel er nu veel meer hoge gebouwen rondom de Hillekopflat staan, zijn de neoncijfers nog altijd een blikvanger. Het statement is duidelijk: de skyline op Zuid is niet over het hoofd te zien.

Geen overmoed

Aan de voet van de Hillekopflat tref ik Maarten (31) en Barbara (27). “We wonen in de flat hiernaast. Wij kijken niet uit op het kunstwerk en dat is maar goed ook, anders heb je ‘s avonds altijd dat felle licht in je huis.” Ook Kim (28) woont vlakbij: “Het heeft lang op z’n kant gelegen, dat zag ik steeds als ik naar de Vuurplaat fietste. ‘1989’ is mooi! Het doet me aan vroeger denken, als ik met mijn ouders naar het Nieuwe Luxor ging en je vanuit het gebouw de groene cijfers zag oplichten.”

Een oudere dame die haar twee hondjes aan het uitlaten is, woont zelf in de Hillekopflat: “Ik woon er sinds kort, maar mijn dochter woont hier al sinds 1989. De cijfers op het dak horen hier! Het is alleen jammer dat alles nu zo volgebouwd is, waardoor het minder opvalt. Vroeger was zelfs de Erasmusbrug nog te zien vanuit het raam.” Een jongen van rond de twintig die niet bij naam genoemd wil worden, tuurt eindeloos naar boven als ik vraag wat hij van het kunstwerk vindt. Na lang zwijgen komt zijn wedervraag: “Welk kunstwerk bedoel je?”

Dapper begin

De bebouwing op Zuid en rondom de Hillekopflat heeft vanaf de opening van de Erasmusbrug in 1996 zo’n vlucht genomen, dat het kunstwerk minder opvalt zoals daarvoor. Maar het staat wel degelijk symbool voor een dapper begin van een skyline die inmiddels wereldwijd niet meer over het hoofd te zien is. Als de avond valt, zijn de felgroene neoncijfers nog altijd niet te missen. Een helder teken dat Zuid meetelt. ‘1989’ zond meer dan twintig jaar geleden een signaal uit naar de overkant, waarvan we nu volmondig kunnen zeggen dat dit geen overmoed is geweest.

Gerelateerde inhoud

Steun onafhankelijke journalistiek voor Rotterdam

We kunnen deze artikelen alleen maken dankzij onze leden. Lees onbeperkt alle artikelen op Vers Beton voor € 7,50 per maand, de eerste maand is gratis.

Misschien vind je dit ook interessant

  • Cultuurplan 2025-2028: “Het zegt wel iets over de kwaliteit van het advies in Rotterdam. Die is ondermaats”

    • Kunst en Cultuur

    Het adviesrapport voor het Cultuurplan, waarin staat welke Rotterdamse culturele instellingen hoeveel subsidie krijgen de komende vier jaar, is gepubliceerd. Er waren 140 aanvragen. Vers Beton vroeg vijf instellingen om een reactie op het advies. “Ik ben echt heel erg boos, de willekeur lijkt heel groot.”

  • ‘Stukjes’ oude Tramhuis

    • Kunst en Cultuur

    Wie laatst over het Eendrachtsplein liep, zag hoe het oude Tramhuis werd ontmanteld. Na een langdurige ijzeren omhelzing van bouwhekken met foto’s van weleer, wordt het de komende tijd gerestaureerd om terug te keren als stadswandelingenkiosk. Net als iedere Rotterdammer heeft ook Astrid Standhardt herinneringen aan het markante gebouwtje.

  • Winnaar Dutilhprijs: het verhaal van Leen Sanders, een Rotterdamse bokser in Auschwitz

    • Kunst en Cultuur

    De jury had een zware dobber aan de Dutilhprijs van 2024. Waar de één een absolute winnaar herkende, vond de ander dat het niet eens op de shortlist paste. Maar ze kwamen eruit: Erik Brouwer won met zijn boek Leen Sanders, een bokser die levens redde in Auschwitz.

  • Alle artikelen

De agenda die je aan het denken zet

  • Didier Eribon is internationally renowned for his groundbreaking work Returning to Reims. Part memoir, part social and political theory, the book caused a stir in France and approached cult status in Germany, where it touched a nerve with its central premise that the mainstream left is to blame for pushing the working classes towards the far right and nationalism.

    Venue: De Dépendance, OASE
    Datum:
  • Brutus Space presenteert deze zomer een nieuwe, dynamische editie van Wild Summer of Art. Naast een expositie van 50 Rotterdamse hedendaagse kunstenaars omvat deze editie een uitgebreid publieksprogramma vol evenementen, screenings en performances.

    Venue: Brutus
    Datum:
  • Bekijk de agenda

De leukste vacatures in en om Rotterdam

  • Het hoofd marketing & communicatie ontwikkelt en werkt aan het marketingbeleid van MOMO Festival, MOMO Concerts en MOMO Create  en is eindverantwoordelijk voor de uitvoering ervan, waarbij het optimaliseren van het publieksbereik centraal staat.

  • Het bedrijfsbureau is de uitvoeringsorganisatie van de koepelcoöperatie Energie van Rotterdam. Met een klein team werken we dagelijks aan de ondersteuning van de energiecoöperaties, het realiseren van energieprojecten en het behartigen van de belangen in de stad.

  • The Writer’s Guide (to the Galaxy) is een cursuscentrum voor written (en soms ook een beetje spoken) word. Ook is het een ontmoetingsplek voor jonge schrijvers, boekennerds en intersectionele feministen.

  • Bekijk alle vacatures