Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
Sloop Tweebos 2021 09 21 foto Joke Schot (4) (Kopie)
sloop in de Tweebosbuurt Beeld door: beeld: Joke Schot

Rotterdam was tot zo’n tien jaar geleden vooral bekend als de stad van de ‘slechte lijstjes’. In 2016 publiceerden we met de Vers Beton-redactie het boek ‘Help, we zijn populair’!’, waarin we de plotselinge nieuwe populariteit onder de loep namen. Het boek behandelde serieuze vraagstukken zoals het gentrificatiebeleid van de gemeente. Toch kende het ook luchtige artikelen en we probeerden met kritische én vrolijke verwondering op deze nieuwe periode in de stad te reflecteren. We stelden daarbij: “We zijn géén Amsterdam, of Londen, dat geeft ons de tijd en ruimte om ons te bezinnen op de vraag hoe we de stad willen ontwikkelen.”

Wellicht was het een naïeve gedachte dat het schip nog te keren was, dat Rotterdam nog wél in de goede richting kon ontwikkelen. Want in de hoofden van de bestuurders van deze stad was het schip in 2016 allang de haven uit. Omdat bestuurders geloven dat steden met elkaar ‘in competitie’ zijn, was het voor politici van links tot rechts in deze stad een angstbeeld dat we het voorgoed zouden afleggen tegen steden als Utrecht en Amsterdam. De stad moest en zou mee doen met de rest, en de woonpolitiek was een belangrijke manier om dat mogelijk te maken.

Vijf jaar later is de titel van het boek nog even actueel, maar is het ludieke er wel van af. We hebben te maken met een grimmige realiteit waarin de stad niet meer te betalen is, waarin mensen de stad verlaten omdat ze geen huis in Rotterdam meer kunnen vinden, waarin mensen uit hun geliefde wijken worden gesloopt en de stad een groeiend aantal daklozen kent. We moesten meedoen met de rest van de grote steden en nou, dat is gelukt hoor: we zijn in het buitenland de posterboy geworden van de Nederlandse wooncrisis die tot ongekende hoogte is gestegen. Daarbij staan we bij de VN nu ook op een lijstje: van steden die op de vingers zijn getikt vanwege het schenden van de mensenrechten

Perfecte brand

Landelijke beleidskeuzes hebben gezorgd dat ook in Rotterdam de rode loper werd uitgelegd voor grote en kleine beleggers op de woningmarkt, dat tijdelijke huurcontracten massaal worden aangeboden, corporaties een verhuurdersheffing moeten betalen, en daarmee de betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen drastisch onder druk kwam te staan. Tel hierbij op de lokale woonpolitiek die 13.500 sociale woningen laat verdwijnen – in een stad waar sinds 2000 al 31.000 woningen uit de sociale voorraad zijn gehaald – en het wordt duidelijk dat de woningmarkt in Rotterdam geen kant meer op kan. Waar het regeringsbeleid de voorwaarden voor de perfecte brand schiep, gooit de gemeente Rotterdam er nog extra olie op. 

We zijn nu bijna vijf jaar verder na het stadsreferendum over de Woonvisie, het document waarin het Rotterdamse woonbeleid is vastgelegd. Omdat de opkomst van het referendum te laag (16,9%) was, werd de uitslag (72 procent stemde tégen) opzij geschoven. Ondanks dat er wel wat aan te merken was op de hoge kiesdrempel en organisatie van het referendum, ging het document als hamerstuk door de raad. Als ik terugkijk naar het inhoudelijke politieke debat destijds, dan staat geen enkel argument dat werd aangevoerd vóór de Woonvisie nog overeind. Het stadsbestuur heeft niet voorzien dat de woningmarkt zich in zo’n razend tempo zou ontwikkelen en dat we na vijf jaar met een compleet achterhaald beleid te maken hebben

Tijdelijke huurcontracten

Een belangrijk argument vóór het woonbeleid ging bijvoorbeeld over het behouden van ‘stijgers’ met name in wijken op Zuid. Mensen die meer geld gaan verdienen kunnen er dan voor kiezen om in de wijk te blijven wonen, zo blijven er meer ‘sterke schouders’ om de wijken ‘te dragen’, is de redenatie. Als er minder mensen wegverhuizen komt dit ten goede aan de sociale cohesie van de wijk. Dit verhaal ging vooral over de wijken op Zuid waar het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ) zo’n 10.000 woningen wil slopen, waar de woningen in de Tweebosbuurt het bekendste voorbeeld van zijn geworden. Maar: door de overspannen woningmarkt komen die stijgers op Zuid er nu helemaal niet meer tussen. Ze moeten concurreren met stijgers én beleggers uit de hele stad.

Het is uiteraard al zeer merkwaardig dat sociale cohesie in de strijd wordt gegooid als argument om hele wijken te slopen. Het georganiseerde verzet van bewoners uit plekken als de Tweebosbuurt, de Wielewaal en de Fazantstraat, laat juist zien dat het met de sociale cohesie wel goed zit. Maar ondertussen hebben nieuwe landelijke wetten pas écht de bijl in het sociaal weefsel gezet.

Sinds 2016 is het voor particuliere verhuurders mogelijk om tijdelijke contracten aan te bieden, dankzij Stef Blok, VVD-minister voor wonen. Uit het onderzoek dat wij samen met Investico hebben gedaan 4 jaar na de invoering bleek dat 47,5% van het particuliere woningaanbod in Rotterdam inmiddels tijdelijke huurcontracten betreft. Als er iets funest is voor een wijk, dan zijn het huizen waar elk jaar nieuwe bewoners in en uit verhuizen. Bewoners met tijdelijke contracten hebben zo niet eens de kans om een band met de wijk op te bouwen, laat staan dat je deze bewoners als ‘sociale stijger’ zou kunnen behouden.

Tweebosbuurt De La Reystraat 2021 07 13 foto Joke Schot (3) (Kopie)a
sloop in de Tweebosbuurt Beeld door: beeld: Joke Schot

Beleggersparadijs

Een ander argument dat de ronde deed om zo hard in te grijpen in de woningmarkt kwam voort uit een soort bestuurlijk minderwaardigheidscomplex. Tijdens het debat over het woonreferendum vroegen we ons af bij Vers Beton: waarom moet de overheid zó sterk ingrijpen in deze wijken door massaal woningen op te kopen, en die te slopen of op te knappen? Kunnen we er niet vanuit gaan dat de markt die wijken op een gegeven moment zal ontdekken, zoals reeds in andere grote steden in de hele wereld al gebeurde in wijken die als moeilijk te boek stonden? 

Flexwonen

Lees meer

Woningzoeker in de particuliere huurmarkt stuit vaak op tijdelijke contracten

Onderzoek naar tijdelijke huurcontracten in de Rotterdamse vrije sector.

Het antwoord van het stadsbestuur destijds was dat in de focuswijken op Zuid (Bloemhof, Hillesluis, Afrikaanderwijk, Feijenoord, Tarwewijk, Carnisse en Oud-Charlois) waar het hardst zou worden ingegrepen, de markt het niet ‘vanzelf’ deed. “In de aandachtswijken is de situatie op de woningmarkt nog te zwak. Corporaties zijn als voorhoede nodig,” zo zei de wethouder. Met andere woorden: in Rotterdam werd gedacht dat gentrificatie, waar steden in de hele wereld toen al mee te maken kregen, Rotterdam Zuid op een soort wonderlijke manier zou overslaan. Vijf jaar later is dit compleet achterhaald. 

Uit onderzoek van Rijnmond bleek dat in Feijenoord en Charlois zo’n 30 tot 40 procent van de verkochte woningen naar investeerders gaat. Dit zijn echt schokkende aantallen. Het AD meldde zelfs dat de beruchte internationale vastgoedbelegger Blackstone in juist deze oude wijken hele straten heeft overgenomen. Ook andere wijken hebben hiermee te maken. Uit hetzelfde onderzoek van het AD bleek dat beleggers in Overschie, winkeliers die al jaren in de wijk zitten, eruit werken om plaats te maken voor woningen.

Rijke mensenmagneet

Een derde belangrijk argument vóór de Woonvisie was, kort door de bocht, dat Rotterdam een ‘arme mensenmagneet’ is zolang we veel sociale woningen hebben. Het stadsbestuur had uitgerekend dat we een overschot zouden hebben aan goedkope woningen, maar hanteerde daarbij op discutabele manier andere definities dan het rijk kent voor sociale woningen. Zo werden andere bedragen gebruikt, en werden koopwoningen voor het gemak meegeteld. Een kleiner aanbod goedkope woningen zou zorgen voor een lagere toekomstige instroom van huishoudens met een kleine beurs. 

Ironisch genoeg zijn we vooral een ‘rijke mensenmagneet’ geworden doordat beleggers die geld over hebben, zich storten op het aanbod van koopwoningen in wijken waar de WOZ-waarde nu knetterhard de pan uit rijst.

Per 1 januari wordt het mogelijk om beleggers te weren in aangewezen wijken. Waar andere grote steden aangeven dit in de hele stad in te willen voeren, denkt wethouder Kurvers erover om dat alleen te doen in enkele oude stadswijken op Zuid en in West. Je kunt het waterbedeffect van mijlenver zien aankomen, als dit alleen voor enkele wijken gaat gelden. Kurvers is overigens wel vaker geen haantje-de-voorste als het gaat om de roep om maatregelen. Zo stond zijn naam niet onder dit opiniestuk waarin zijn collega-wethouders uit Den Haag, Utrecht en Amsterdam ervoor pleitten om de verhuurdersheffing af te schaffen.

Is de Woonvisie eigenlijk nog te betalen?

Zelfs al zou je – nu geen enkel argument nog staat – het huidige woonbeleid willen voortzetten, is het ook de vraag of het nog wel te betalen is. Het programma van het NPRZ, waarvoor zeker 10.000 woningen moeten worden gesloopt of opgewaardeerd, is namelijk ook erg duur. Uit ons onderzoek uit 2018 bleek dat het minstens twee tot zes ton zou kosten om woningen in de Texelsestraat te slopen. Dit leidde tot een groot conflict tussen de stad en de woningcorporatie Woonbron die voor de kosten in die straat moest opdraaien (de woningcorporatie kreeg overigens gelijk.) 

De stijgende sloopkosten waren voor de Fazantstraat dan ook de gamechanger die de straat heeft gered, zo bleek uit onze reconstructie. Met de almaar stijgende WOZ-waardes – in Charlois stijgen de prijzen zelfs het hardst van heel Nederland – kunnen we verwachten dat slopen alleen maar duurder is geworden. Want veel van deze te slopen woningen moeten eerst worden overgekocht van particuliere eigenaars. In de stikstofcrisis is het woord ‘onteigening’ een politiek uiterst gevoelig punt, maar in Rotterdam Zuid is dit gewoon toegestaan om de weg vrij te maken voor hogere inkomens.

Tijd voor een Nieuwe Rotterdamwet

En dan hebben we het nog niet eens gehad over één van de meest schaamtevolle maatregelen op gebied van wonen, die de naam van onze mooie stad niet waardig is: de Rotterdamwet. 

Dankzij deze wet mogen in bepaalde wijken, weer vooral op Zuid, mensen worden geweerd die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. Uit ons onderzoek naar 15 jaar Rotterdamwet bleek dat in geen enkele evaluatie is aangetoond dat de wet bijdraagt aan de leefbaarheid of veiligheid van wijken. Intussen benadeelt de wet met name jonge mensen met een migratieachtergrond die een woning zoeken.

Rotterdam werd in de periode na de opkomst van Fortuyn vaak het ‘laboratorium van Nederland’ genoemd, omdat in deze stad veel experimenteel beleid werd ingevoerd. In Rotterdam werd iets bedacht dat eigenlijk niet kon binnen de Nederlandse wet. Met spierballentaal werden allerlei lokale uitzonderingen gemaakt op landelijk beleid. De Rotterdamwet is daar een bekend voorbeeld van, maar denk ook aan preventief fouilleren. Die lokale uitzonderingen werden een wet, die vervolgens jaren later in heel Nederland kon worden toegepast. Kunnen we dat niet nog eens doen, maar dan zo dat Rotterdammers er wel baat bij hebben? 

In die zin biedt de Rotterdamwet inspiratie. Ja, er is landelijk beleid en allerlei regelgeving waar we de huidige wooncrisis te danken aan hebben. Maar waarom zouden we lijdzaam afwachten tot dat verandert? 

Zomaar een voorstel. Schaf de huidige Rotterdamwet af. Voer hier uitzonderingen in, op de landelijke wetgeving die de huidige wooncrisis veroorzaken. Om mee te beginnen: een compleet verbod op tijdelijke huurcontracten voor de hele stad Rotterdam. Kraken weer overal weer legaal maken, of het verbod niet handhaven. Een stadsbreed verbod op beleggers die woningen opkopen om te verhuren, en een zelfbewoningsplicht voor iedereen die een huis koopt. 

Noem dit de Nieuwe Rotterdamwet, en laat ons weer trots zijn op de naam van onze stad.

carnisse-01-article-kjazbec-1s

Lees meer

Op Zuid staat het beleid op de grootste achterstand

Het programma dat Zuid moet opwaarderen blijft steken in de tijd van ‘slechte lijstjes’.

UITGELICHT-bloemhof_04

Lees meer

De Rekening van de Rotterdamwet

Na 15 jaar maken we de balans op: is de veiligheid of leefbaarheid in de wijken verbeterd.

Verder lezen?

Word lid van Vers Beton voor €7,50 per maand. De eerste maand lees je gratis!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Term is van Pieter Bol van het Centrum voor Onderzoek en Statistiek. Hij beschrijft hoe de geprognostiseerde bevolkingsontwikkeling in Rotterdam in combinatie met toenemende overlastproblematiek in de wijk Charlois tot zeer emotionele discussies in de stad leidde. 

    Citaat: Sommigen zagen een sterke samenhang tussen veiligheidsproblemen, sociaal-economische achterstand en etnische achtergrond, anderen bestreden dit fel. De uiteindelijk door college en raad gekozen sociaal-economische invalshoek en de definitie van kansarmen (zij die geen inkomen uit werk hebben), maakten het probleem hanteerbaar. ↩︎

  2. Tussen 2006 en 2010 behoren ook enkele straten buiten deze buurten tot de aangewezen gebieden. Vanaf 2014 wordt de wet ook toegepast in delen van Delfshaven. ↩︎
  3. Ook de Commissie voor Gelijke Behandeling adviseerde de overheid dat de Rotterdamwet kan leiden tot indirect onderscheid op grond van ras. Bepaalde groepen zijn oververtegenwoordigd in lagere inkomensgroepen. Hierdoor kunnen etnische minderheden onevenredig hard getroffen door de inkomenseisen. ↩︎
  4. Het is het eerste onafhankelijke wetenschappelijke onderzoek, in opdracht van de minister, na aandringen van de Eerste Kamer. ↩︎
  5. Hochstenbach werkt in zijn onderzoek niet met de groep daadwerkelijk geweigerden, maar met potentieel geweigerden. Dit gaat om mensen die afgewezen zouden worden voor een huisvestingsvergunning als zij deze zouden aanvragen. Reden hiervoor dat dat het aantal daadwerkelijk geweigerde aanvragen redelijk laag is. In de praktijk ligt het echter in de lijn der verwachting dat de Wbmgp (…) een belangrijke preventieve of afschrikkende werking heeft, aldus Hochstenbach en collegas. En laat nu die potentieel geweigerden vaker tot de groep niet-westerse allochtonen en veel vaker tot de groep westerse allochtonen behoren, aldus Hochstenbach. ↩︎
  6. De Leefbaarometer geeft de leefbaarheidssituatie van gebieden in de stad weer. De Leefbaarometer is opgemaakt uit vijf zogenoemde dimensies, een soort hoofdthemas: Woningen, Bewoners, Voorzieningen, Veiligheid en Fysieke Omgeving . Deze krijgen alle vijf een eigen score aan de hand van de onderliggende indicatoren. ↩︎
  7. Het COS stelde voor om wijken te selecteren op grond van een twaalftal indicatoren. Twee van deze indicatoren gingen over de etnische samenstelling van de wijken, namelijk het aandeel mensen met een niet-westerse migratieachtergrond en het aandeel nieuwkomers korter dan twee jaar in Nederland. Hoe meer inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond er in een wijk wonen, des te slechter scoort de wijk volgens het rekenmodel, en des te groter is de kans dat de wijk in aanmerking komt voor toepassing van de Rotterdamwet. ↩︎
  8. Desgevraagd legt de ontwikkelaar van het nieuwe afwegingskader me uit vooral geïnteresseerd te zijn in het aandeel bijstandsgerechtigden binnen de dimensie bewoners van de Leefbaarometer. Toch wordt wel degelijk de hele dimensie bewoners gebruikt in de selectie. En: de daadwerkelijke cijfers van het aantal bijstandsgerechtigden op straatniveau zijn al bekend. De dimensie bewoners voegt in dat opzicht dus helemaal niets toe. ↩︎
Eeva Liukku

Eeva Liukku

Hoofdredacteur

Eeva Liukku (Rotterdam, 1983) begrijpt niet waarom mensen ergens anders zouden willen wonen dan in Rotterdam, maar heeft wel in Amsterdam wijsbegeerte gestudeerd.
[email protected]

Profiel-pagina
Joke Schot foto Roland Huguenin 2016 (4) (1) 72 dpi

Joke Schot

Fotograaf

Joke Schot (Rotterdam, 1958) voer als schippersdochter over de Europese binnenwateren. Experimenterend ontdekte zij de basisprincipes van de fotografie. Vanaf 1985 werkt ze in opdracht. Naast muziek- en theaterfotografie richt ze zich via reportages op verhalen achter mensen in hun omgeving. De stad is haar favoriete werkterrein, haar context altijd sociaal-maatschappelijk.

Profiel-pagina
Lees één reactie

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.