Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Elzeline Kooy – Explainer SP – 2022
Beeld door: beeld: Elzeline Kooy

Het is eind september. Op het podium van de Verkadefabriek in Den Bosch staat Tijs Hardam, de voorzitter van de Rotterdamse SP-afdeling. Hij is toe aan een volgende stap: hij wil landelijk partijvoorzitter worden en gaat deze avond in debat met tegenkandidaat Jannie Visscher. Ze doen samen een tour door het land. De zaal is vrijwel leeg: er zijn hooguit dertig SP’ers op komen dagen. Iedereen weet allang hoe deze strijd gaat aflopen: Hardam gaat hopeloos verliezen.

Hardam staat zelfs op het punt te worden geroyeerd. Hij is kandidaat namens het Marxistisch Forum, een niet-erkende SP-discussiegroep. Een paar dagen voor het debat in Den Bosch heeft de partijraad besloten dat deze discussiegroep een politieke partij is. En de SP staat dubbellidmaatschap niet toe. Hardam zal dus moeten kiezen: voor het Marxistisch Forum of voor de SP. Hardam legt de zaal uit dat je helemaal geen lid kunt zijn van het Marxistisch Forum. Daar heeft hij gelijk in: het is een informeel netwerk. 

Maar niemand heeft daar in Den Bosch een boodschap aan. Hardam heeft een groep – vooral Rotterdamse – sympathisanten meegenomen, ook zij staan stuk voor stuk op de nominatie te worden geroyeerd. Al snel klinken harde verwijten: Hardam is door zijn betrokkenheid bij het Marxistisch Forum niet loyaal aan de SP, is onderdeel van een groep leden die steeds oude discussies oprakelt en is ongeschikt als partijvoorzitter omdat hij niet naar de leden luistert. Opvallende verwijten aan de voorzitter van een belangrijke SP-afdeling.

Anonieme SP’ers

Bij de SP hebben maar weinig mensen zin om over de interne crisis te praten. Als ze dat al willen is het off the record. Een Kamerlid wil het wel uitleggen: de SP is al jaren de meest linkse partij van het politieke spectrum. Als je nóg linkser bent, kom je in een niemandsland van splintergroeperingen uit. De SP kent daarom een uitdaging: iedereen die de PvdA en GroenLinks niet links genoeg vindt en politiek relevant wil zijn, komt bij de SP terecht. Vaak zijn dit activistische types die de SP nog verder naar links willen trekken. 

Volgens SP’ers is er soms sprake van ‘entrisme’. Ofwel: mensen van andere politieke bewegingen worden lid in de hoop de partij als het ware over te nemen. De SP verdenkt drie organisaties hiervan: de discussieclubs Marxistisch Forum en Communistisch Platform, en de afgestoten SP-jongerenorganisatie Rood. Sommige SP-leden zijn ook binnen deze organisaties actief en proberen de partijkoers te wijzigen. De SP wil al deze leden kwijt omdat ze het beginselprogramma niet zouden onderschrijven. Het gaat om tientallen mensen.

Iedereen die een andere SP-koers bepleit heeft de wind mee want de SP verliest al jaren de ene verkiezing na de andere. Rebellerende leden vinden de partij steeds irrelevanter. Te veel verrechtst op bijvoorbeeld migratie, te veel bezig met besturen en compromissen sluiten en niet meer verbonden met maatschappelijke bewegingen zoals het woonprotest en Black Lives Matter. De SP zou een steviger ideologischer profiel moeten krijgen in plaats van zich te richten op niet-ideologische thema’s zoals betere zorg, vinden zij.

Rotterdamse uittocht

Hier begint de SP-crisis in Rotterdam. Vrijwel nergens was de interne crisis groter dan hier. Dat is goed verklaarbaar, zegt hetzelfde Kamerlid wederom off the record. SP-afdelingen zijn tot op zekere hoogte autonoom. In Rotterdam, maar ook in Amsterdam en Utrecht, was de afdeling altijd al anders dan de rest van de partij. Hier zitten relatief veel studenten, leest men relatief veel marxistische theorie en zijn andere doelgroepen minder goed vertegenwoordigd. Lees: hier zit de meest linkse kant van de partij.

De leden die de afgelopen maanden zijn geroyeerd zaten vooral in deze steden. In Rotterdam werden opvallend veel hooggeplaatste SP’ers weggestuurd: afdelingsvoorzitter Tijs Hardam, beoogd lijsttrekker Arno van der Veen en oud-lijsttrekker Leo de Kleijn. Volgens de SP vanwege ‘dubbellidmaatschap’. Maar volgens de betrokkenen zelf omdat de partij niet democratisch is en kritische geluiden de mond snoert. Iedereen met een andere visie dan de partijtop moet volgens hen weg. 

Hier zien we een verband met de komst van Bij1. De SP neigt – weliswaar twijfelend – naar een conservatieve koers op immigratie, integratie en racismebestrijding. Dit leidde de afgelopen jaren al tot een uittocht van leden. Sommigen hervonden elkaar bij de partij van Sylvana Simons. Zoals Bij1-bestuurder en oud-SP’er Rebekka Timmer zegt: de SP heeft geen antiracistische traditie. De SP vervreemdde activisten op het gebied van antiracisme simpelweg van zich. Dit jaar doet Bij1 voor het eerst in Rotterdam mee.

Socialisten 010

De SP’ers die de weg naar Bij1 wisten te vinden zijn het inhoudelijk op hoofdlijnen eens met de mensen die recent bij de SP zijn weggestuurd. Ze zijn economisch zeer links, maar willen daarnaast ook naar andere vormen van ongelijkheid kijken, zoals etniciteit, gender en seksuele voorkeur. Daarnaast willen ze zich niet beperken tot de politiek in de raadszaal en de Tweede Kamer, maar ook daarbuiten hun stem laten horen in de vorm van maatschappelijk protest. Demonstreren is hun tweede natuur. 

De mensen die recent bij de SP weg moesten begonnen onlangs Socialisten 010. De SP-raadsfractie ging mee. Vooral de uitstraling van Socialisten 010 en Bij1 verschilt, maar hun standpunten nauwelijks. Voor een fusie was het echter te laat: Bij1 was al klaar met de voorbereidingen voor de verkiezingen en Socialisten 010 had voldoende mensen om een eigen partij op te richten. Over samenwerking werd niet gepraat. De stap naar Bij1 die sommige SP’ers eerder vanzelfsprekend vonden is dat voor nieuwe dissidenten niet meer. 

De SP wilde de interne verdeeldheid tegengaan, maar schiep daarmee ook zijn eigen concurrentie. We zien dat aan de rommelige afhandeling van deze zaak: de SP-ledenvergadering besloot aanvankelijk niet mee te doen aan de gemeenteraadsverkiezingen maar dat besluit werd herroepen. Er werd een verzoeningspoging gedaan met de naar Socialisten 010 overgelopen lijsttrekker Arno van der Veen maar die mislukte. En zo was de versnippering compleet. 

Een overvol landschap

De stap van de SP om toch mee te doen in Rotterdam is begrijpelijk: de stad is altijd belangrijk geweest voor de partij. Intern is het onbestaanbaar dat de partij hier verdwijnt. En de afwezigheid van de SP zou Socialisten 010 wind in de zeilen geven. De populariteit van de SP daalt al jaren en als men de partij nog wil redden is de belangrijkste zorg om concurrenten geen ruimte te gunnen. Toch is dat precies wat hier is gebeurd. Als Socialisten 010 in de gemeenteraad komt en de SP niet, is dat een gevoelige klap.

Daarbij moeten we niet vergeten dat in Amsterdam en Utrecht hetzelfde kan gebeuren: ook daar hebben geroyeerde SP’ers een eigen lokale partij opgericht die de SP (én Bij1) direct beconcurreert. Als Socialisten 010, Socialisten Utrecht en de Democratisch Socialisten Amsterdam allen succesvol zijn, zal dat de kansen op een nieuwe landelijke partij naast de SP alleen maar vergroten. Zeker als deze partijen hun zetels weten te winnen ten koste van de moederpartij. 

Of het zover komt? Kiezers zien nu vooral te veel partijen op de uiterst linkse flank. Die bovendien vooral verschillen qua uitstraling: Bij1 is tegen racisme, Socialisten 010 is hard economisch links en de SP is ietsje conservatiever. Qua standpunten zijn de verschillen overbrugbaar. Kiezers kunnen ze nauwelijks uit elkaar houden en dat kun je ze nauwelijks verwijten. Eendracht maakt macht, maar niet op links. Hier gaat ieder voor zichzelf. Met het risico dat straks geen enkele partij de kiesdrempel haalt.

Chris Aalberts

Chris Aalberts

Chris Aalberts schrijft en spreekt over de relatie tussen burgers en politiek. Daarnaast doceert hij aan de Erasmus Universiteit.

Profiel-pagina
logodriehonderdduizendtweetien

Elzeline Kooy

Illustrator

Elzeline Kooy (Rotterdam) studeerde in 2013 af als illustrator aan de Willem de Kooning Academie. In 2014 behaalde ze haar master aan Sint-Lukas (kunsthumaniora) in Brussel. Momenteel werkt ze als freelance illustrator voor onder andere magazines en online platforms, met specialisatie in beeldverhaal.

Profiel-pagina