Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
01_HEF-kwartier_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

Met het oprukken van de binnenstad, verdween geleidelijk de havenindustrie uit Feijenoord. Deze rijke historie van de Rotterdamse havengebieden biedt kansen voor interessante transformaties: herinterpretatie van het industriële verleden kan nieuwe eigentijdse gebouwen opleveren. Op de grond van de oude Brouwerij D’ Oranjeboom is sinds kort het nieuwe ‘Hefkwartier’ verrezen. Hier is weliswaar goed gekeken naar de context van het gebied, maar juist gebroken met het verleden van de plek zelf. 

air_logo_groot

Lees meer

Mogelijk gemaakt door

Dit artikel is tot stand gekomen dankzij het Architectuur Instituut Rotterdam

De havenindustrie waar Rotterdam groot mee is geworden, was in 1990 op de Kop van Feijenoord nog duidelijk voelbaar. Er reden nog treinen over De Hefbrug tussen Rotterdam en Breda. Maar de Willemsspoortunnel maakte de brug een paar jaar later overbodig. Nu is de brug een Rijksmonument, dat als een herkenbare sculptuur over de Koningshaven hangt. 

Het tweede icoon van de Kop van Feijenoord was de Brouwerij d’Oranjeboom, in 1990 nog beeldbepalend wanneer je vanaf het Noordereiland richting Rotterdam Zuid keek. Een groot complex van fabriekshallen, schuren, torens, koepels en kantoorgebouwen. Op oude foto’s en schilderijen is te zien hoe de voornamelijk wit gestucte fabriek een eigen architectonische stijl heeft. Een stijl die contrasteert met de donkerbruine bakstenen gebouwen in de omgeving, zoals de het Drukkerijkantoor op de huidige Unileverlocatie. 

Na vele succesvolle jaren heeft het bestuur van de brouwerij in 1987 besloten de fabriek in Rotterdam te sluiten. Vier jaar later werd het complex gesloopt, wat de aanleiding hiervoor was heb ik niet kunnen ontdekken. De iconische waarde van het gesloopte complex biedt sterke aanknopingspunten voor een toekomstige ontwikkeling van het gebied, die voortbouwt op deze historie. Het is kortom een plek vol potentie.

Het Hefkwartier

Weer dertig jaar later kenmerkt de monumentale Hefbrug de kop van Feijenoord nog steeds, maar is het gebied verder volledig veranderd, met de komst van het Hefkwartier. De nieuwe stadswijk is gelegen op het volledige terrein van de voormalige Brouwerij d’Oranjeboom. De Hefbrug landt aan de zuidkant in het Hefpark, dat nu een verzameling is van een BMX-baan, voedseltuin en natuurlijke speeltoestellen.

Het Hefkwartier bestaat uit vier stadsblokken tussen de Oranjeboomstraat en het Unileverterrein. Het laatste blok van de nieuwe woonwijk wordt nu gebouwd, de overige drie stadsblokken zijn grotendeels opgeleverd. In totaal bestaat de buurt uit zo’n 200 appartementen en 98 eengezinswoningen. 

De appartementengebouwen staan voornamelijk aan de Oranjeboomstraat en aan de kade. Deze appartementenblokken van zeven verdiepingen vormen een nieuw gezicht voor Feijenoord vanaf het Noordereiland gezien. De grotere gebouwen passen goed bij de industriële panden van het Unilevercomplex. 

Aan de binnenzijde van de wijk en richting het zuiden zijn de stads- en terraswoningen van twee à drie verdiepingen gelegen. Hier heerst een meer kleinschalige en gezinsvriendelijke sfeer, met veel losstaande bankjes, kinderfietsjes en plantenbakken. Deze binnensfeer sluit aan de zuidkant dan weer aan bij de portiekbebouwing van Feijenoord. 

De toegankelijkheid laat overigens voorlopig nog te wensen over. De straten aan de binnenzijde zijn autovrij en half verhoogd. Via trappartijen zijn deze te bereiken: niet echt rolstoelvriendelijk. Er is nu een ‘tijdelijke stellage’ gebouwd om met een rolstoel toch de straat op te kunnen. De auto’s parkeren op de lagere delen, wat een prettig overzichtelijk gevoel geeft op het hogere ‘straatniveau’. De groenbeleving is nog schraal te noemen met enkele plantenbakken en perken aan de randen van het parkeerterrein en in het midden van de autovrije straten. Hopelijk komt daar verandering in als de naaldbomen een volwaardig formaat krijgen.

09_HEF-kwartier_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

Vervlogen havenindustrie

De nieuwe wijk pakt duidelijk terug op het karakter van de vervlogen havenindustrie: “Het stedenbouwkundig en architectonisch ontwerp is van de hand van Inbo architecten en is afgestemd op de plek”, schrijft ontwikkelaar Dura Vermeer op de website. De werkelijke locatie-gebonden geschiedenis wordt echter vergeten. Zowel architectonisch als stedenbouwkundig is er geen enkele verwijzing of structuur terug te herleiden naar de vroegere brouwerij.

In plaats daarvan hebben de ontwerpers vooral gekeken naar de huidige context. De vier gesloten stadsblokken bestaan uit verschillende panden met afwisselend donkerbruine en rode bakstenen, refererend naar de bakstenen van de industriegebouwen van het huidige Unilever complex. De bestrating en de muur tussen het Hefkwartier en Unilever hebben diezelfde donkerbruine bakstenen, wat een samenhangende en prettige overgang vormt. 

Het gebied voelt aan als een arbeiderswijk met een iets modernere uitstraling. Uitzondering hierop zijn de appartementencomplexen aan de kade, die wat misplaatst lijken. Ze bestaan uit grijze bakstenen met hevige oranje kolommen. De flauwe connectie van het oranje kleurgebruik met d’ Oranjeboomfabriek is snel gelegd. 

De tweede referentie is uiteraard de Hefbrug. De volledige detaillering van het Hefkwartier lijkt geïnspireerd op de Hefbrug, tot het kitscherige aan toe. De trappenpartijen, Franse balkons, ramen, kozijnen: allen gekleurd in het industrieel groen van de Hef. Ook is alles geperforeerd met abstracte iconen van de Hef. Iedere deur richting de bergingen of binnentuinen is voorzien van grote letters HEF. Er zijn onnodige groen-stalen balken voor de kozijnen gezet, als knipoog naar … de Hef. Sommige bewoners kunnen er geen genoeg van krijgen, zo is er zelfs een miniatuur Hefbrug gemaakt voor een van de woningen, waar je onderdoor kan lopen. De saus van de Hefbrug is gebruikt om karakter te geven aan de buurt, die in de basis aan een eigen identiteit te kort lijkt te schieten. 

Het uitgevoerde plan van het Hefkwartier is ontwikkeld in de crisis. Nadat de vorige studies en bouwplannen geen doorgang konden krijgen door financieringsproblemen, is dit afgeschaalde plan ontwikkeld. Vaak wordt gezegd dat een crisis een tijd is waar innovatie en vindingrijkheid ontstaat. Voor het Hefkwartier is de druk wellicht te groot geweest, want ontwerpkracht om de geschiedenis te herinterpreteren tot een nieuwe eigentijdse woonwijk is niet te herkennen. 

03_HEF-kwartier_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

‘Stoere Hefkwartierstijl’

De ontwikkelaar noemt het ‘de kenmerkende stoere Hefkwartierstijl’. Waar ik benieuwd naar ben wanneer ik door het Hefkwartier loop, is de keuze om niet voort te bouwen op de historische betekenis van de locatie zelf. Stedenbouwkundig sluit het gebied aan op de gesloten bouwblokken van Feijenoord, en qua bouwhoogte sluit het aan op de omliggende bebouwing. Architectonisch past het qua materiaalkeuze en stijl bij de 19-eeuwse havenarbeiderswoningen van Zuid. Wat is dan de kenmerkende stoere Hefkwartierstijl? 

Ik mis een poëtisch en gelaagd historisch besef. De voormalige d’Oranjeboom fabriek had hier meer betekenis kunnen krijgen. Bijvoorbeeld de grotere maat en schaal van de voormalige fabriek, en de wijze waarop grote blokken op speelse wijze een geheel vormen. De fabriek had een hoge dichtheid, wat qua architectuur afwijkt van de rest van Feijenoord. Dit had aanleiding kunnen zijn om er een stedelijker stukje stad van te maken, met niet alleen wonen maar ook ruimte voor sport, werken en andere voorzieningen. Juist het toevoegen van nieuwe woonvormen voor Zuid, en een silhouet dat teruggrijpt op de historie van de plek was hier op zijn plaats geweest. Er kon een spannende relatie aan worden gegaan met de omgeving, om een waardige eigen invulling te geven aan de ruimte tussen de twee iconen: de Hefbrug en het Unileverkantoor.

De ingetogenheid en wat simplistische, willekeurige referenties die de wijk nu kenmerken, maken dat het aanvoelt als lopende bandproject. Een louter bouwkundige productie. Het gezegde ‘Never waste a good crisis’, blijkt dus niet altijd op te gaan.

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de maandelijkse architectuurnieuwsbrief!

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Over het dossier Architectuurkritiek

De verleidelijke plaatjes en ronkende teksten over nieuwbouw vliegen je om de oren. Credo’s als #Makeithappen en ‘Bouwen, bouwen, bouwen’ bevestigen het stoere imago van Architectuurstad Rotterdam. Maar hoe pakken toekomstdromen uit in de praktijk? Vers Beton onderwerpt plannen en ontwerpen van vastgoedjongens en architecten aan een reality check en geeft – indien nodig – ongezouten kritiek.

Dit dossier is mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. Deze organisatie heeft geen invloed gehad op de inhoud van het artikel. (Meer info)

Vers Beton – Govert van der Heijden – Waardevolle Wildernis – 2022

Lees meer

Het Hofbogenpark: radicale wildernis op het oude spoorviaduct

Tim Peeters bespreekt het gepresenteerde ontwerp voor het park op de monumentale Hofbogen

Deze banner kun je wegklikken ...

maar je kunt ook lid worden van Vers Beton voor €7,50 per maand. De eerste maand lees je gratis.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

1609837642943

Niels Kraak

Niels Kraak (1997) is stedenbouwkundig ontwerper, en studeert stedenbouw aan de Rotterdamse Academie van de Bouwkunst. Hij is geïnteresseerd in complexe, strategische projecten, en de wijze waarmee deze complexiteit met verhalen en verbeeldingskracht begrijpelijk worden voor iedereen.

Profiel-pagina
Ossip

Ossip van Duivenbode

Fotograaf

Ossip van Duivenbode (1981) is architectuurfotograaf. “Architectuur en stedenbouw zijn volledig in mijn bestaan verwikkeld. Als ik door een stad loop, ben ik continu aan het observeren. Wat is de invloed van een gebouw op de omgeving, wat zijn interessante details, hoe verhouden die zich tot de mensen?”

Profiel-pagina
Lees één reactie
  1. Profielbeeld van Pim Hunfeld
    Pim Hunfeld

    Inderdaad groen, speelplekken en andere voorzieningen zijn een gemiste kans. Straks komt het hele Unilever terrein vrij voor nieuwe bestemmingen. Maar het terrein schijnt al verkocht te zijn aan de projectontwikkelaar Vorm. Die wil er 1200(!) wooneenheden gaan bouwen. Zo worden stukje bij beetje oude industrieterreinen in de wijk Feijenoord ingevuld door samenwerking tussen ambtenaren en projectontwikkelaars. Visie op de stadsontwikkeling in deze wijk ontbreekt. Bewoners worden er niet bij betrokken.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.