Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Nina Fernande – Talk of the Town – oranje – 2022
Beeld door: beeld: Nina Fernande

Kunnen planten, dieren, bossen, rivieren en landschappen als rechtspersoon worden erkend? En wie mag als gevolmachtigde optreden namens een regenwoud of rivier? In 2017 was er sprake van een primeur: de Whanganui-rivier in Nieuw-Zeeland werd na een lange strijd van de Maori aangemerkt als rechtspersoon. De rivier verwierf de status ‘zichzelf’ te zijn. Sindsdien mogen voogden van de rivier namens de Whanganui spreken en kunnen ze zelfs burgers, bedrijven en overheden voor de rechter dagen als kan worden aangetoond dat die partijen schade toebrengen aan het welzijn van de rivier.

Nu Rotterdam zich bezint op de toekomst van de 150-jarige Nieuwe Waterweg, dringt het vraagstuk van het rivierrecht zich ook op aan de status van de Maas. In Nederland bepleit milieujurist Jessica den Outer, verbonden aan het actieprogramma Maas CleanUp, al jaren voor zo’n statuut. Namens de Maas komt ze op voor het recht van de rivier om schoon en vrij te stromen. “Dat is ook mijn overtuiging”, zegt de Rotterdamse kunstenaar Maud van den Beuken. De hele maand oktober trok ze met haar sculptuur Groot Water door de stad. 

Het kunstwerk (een al eerder gebouwde 1:1 replica van een dwarsdoorsnede van de Mississippi-rivier) was geplaatst op de oplegger van een vrachtwagen. Op verschillende locaties aan de Maas ging de kunstenaar in gesprek met beleidsmakers, bewoners, waterwerkers en baggeraars. “Ik ben geïnteresseerd in een nieuwe verhouding tot de rivier”, zegt ze op een regenachtige vrijdagmiddag op de kade bij de SS Rotterdam. Het enorme kunstwerk Groot Water is prominent voor de entree van het schip geplaatst. In het kader van het internationale symposium ‘150 jaar Nieuwe Waterweg’ mocht Van den Beuken in de SS Rotterdam een presentatie van haar werk en motieven geven.

“Interessant, zo’n symposium”, zegt ze. “Maar de meeste sprekers cirkelen als drones boven hun onderwerp. Precies dat perspectief heeft onze relatie met de wereld abstract en tot een probleem gemaakt. Als kunstenaar zoek ik naar een meer directe en intieme relatie met het water. Het liefst zou ik met de congresdeelnemers in de Maas zelf willen stappen”.

Van den Beuken is gefascineerd door het concept van de ‘zoöperatie’, een organisatievorm die momenteel wordt ontwikkeld binnen Het Nieuwe Instituut. De zoöp bepleit een vergaande interactie tussen menselijke en niet-menselijke aspecten van het leven. Doel is om onze destructieve economie te transformeren naar een zichzelf herstellend humaan-inclusief ecosysteem. In zo’n nieuwe relatie tot de levende en niet-levende wereld zijn gelijkwaardigheid, vertrouwen en generositeit noodzakelijke voorwaarden. Directies, besturen en raden van toezicht zouden vertegenwoordigers van die positie in hun midden moeten opnemen, zo luidt het parool van de zoöp. Inderdaad, zoals leden uit de Maori-gemeenschap mee mogen praten over het lot van de Whanganui-rivier in Nieuw-Zeeland.

Dat zo’n vorm van voogdijschap nog in de kinderschoenen staat, beseft ook Van den Beuken: “We moeten nog leren hoe we een stem geven aan de natuur”. Daarom parkeerde ze op zaterdag 1 oktober haar werk Groot Water bij de Maaskantine. In dit prachtige etablissement, met uitzicht op de Maas, organiseerde de kunstenaar een workshop. Het moest een oefening in luisteren naar de rivier worden. 

Met zo’n twintig andere deelnemers nam ik zitting in een kring. Iedere deelnemer mocht een aspect van de rivier voor zijn rekening nemen en werd gevraagd als representant van dat deelfacet op te treden. Er kwam een voogd van de vissen, van de gebaggerde rivierbodem, de stroming, de getijdenwerking, de microscopisch kleine waterplantjes en nog veel meer onderdelen van het ecosysteem dat de Maas vormt. Daarop gingen de voogden met elkaar in gesprek. Ik vond dit een bijzonder experiment. Het vereist verbeeldingskracht en inlevingsvermogen om als vertegenwoordiger van één aspect van de natuur op te treden. De toewijding waarmee de deelnemers zich in hun nieuwe rol voegden was voorbeeldig.

Maar al spoedig ontaardde het gesprek in een menselijk-al-te-menselijke vorm van haarkloverij. De voogden ontpopten zich ieder als een vertegenwoordiger van een belang, waardoor er zoiets als een debat-arena ontstond – met luidruchtige vertegenwoordigers en bedachtzame vertegenwoordigers. Met de stemmen zat het wel goed in de workshop, maar werd er in deze kakafonie nog naar de Maas als samenhangend ecosysteem geluisterd?     

“Weet je”, zegt Van den Beuken bij de SS Rotterdam, “toch denk ik dat de kunst een ruimte schept waarin we dit soort dingen met elkaar kunnen uitproberen. Het is niet zo makkelijk jezelf één op één te verhouden tot het water. Dat heb ik met mijn kunstwerk Groot Water gedaan, maar ook geprobeerd in de sessies van afgelopen maand”.

Terwijl we praten maken voorbijgangers en congresbezoekers foto’s en selfies met haar kunstwerk. Ons gesprek eindigt abrupt. Een vrouw trekt haar trui uit en laat zich voor Groot Water fotograferen in een T-shirt waarop in vette letters ‘New Orleans’ staat gedrukt. “New Orleans!”, roept Maud verrukt uit. “Katrina, water, mijn Mississippi! Sorry, maar ik móet haar spreken”.

Je kunt deze banner wegklikken...

...maar je kunt ook lid worden van Vers Beton voor €7,50 per maand. De eerste maand lees je gratis!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Siebe Thissen

Siebe Thissen

Siebe Thissen is historicus. Hij schreef een aantal boeken over stadscultuur, waaronder Mooi van ver. Muurschilderingen in Rotterdam (2007) en Beelden. Stadsverfraaiing in Rotterdam sinds 1940 (2016). Onlangs verscheen van zijn hand De Jongen die van De Hef dook (2021).

Profiel-pagina
05_Nina Fernande_integratie

Nina Fernande

Illustrator

Nina Fernande (1987) is een illustrator. Ze woont en werkt in Rotterdam. Als ze niet aan Franstalige chansons werkt, kleurt, faxt en streept ze simpele maar krachtige platen. Ze typeert haar werk als cartoonesk zonder het grafische element te verliezen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.