Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
Almondestraat_nogsteedsnietaf_01
Beeld door: beeld: Frank Hanswijk

Half oktober liep de Canadese stadsgeograaf en planoloog Brian Doucet met zijn camera in de hand een rondje door Rotterdam-Zuid. De plek waar hij vanaf 2006 gentrificatie onderzocht maar al vijf jaar niet geweest was. Hij maakte de rekening op in een veel geliket Twitterdraadje. “Het was teleurstellend om de voortzetting van beleid te zien dat ongelijkheid verder stimuleert.”

Allereerst, voor alle duidelijkheid: wat is volgens jou gentrificatie?

“Gentrificatie is het opwaarderen van een huis, straat of wijk dat leidt tot verplaatsing en uitsluiting van mensen waardoor het karakter van dat gebied ook verandert. Het is voornamelijk een klassetransformatie: de verplaatsing van lagere klassen voor hogere en middenklasse. Dit wordt niet alleen veroorzaakt door bemiddelde mensen die huizen kopen in oude volkswijken of speculerende vastgoedorganisaties maar in Nederland grotendeels door de gemeenten die zo’n uitkomst willen voor hun stad.”

Wat viel je het meeste op tijdens je wandeling op Rotterdam-Zuid?

“De tweedeling in de stad. Delen van de stad ontvangen veel meer investeringen om ze rijker hipper te maken, zoals je kunt zien aan de nieuwe Fenix Food Factory op Katendrecht, de bouwkranen rond de Rijnhaven, eigenlijk de gehele Kop van Zuid. Maar aan de andere kant bestaat de Woonvisie nog steeds, het sloopbeleid van zogeheten “achterstandswijken”, wijken met veel sociale woningbouw. 

Dit gebeurde al voor mijn vertrek vijf jaar geleden, maar het lijkt sneller te gaan. De kloof wordt groter. Nog steeds kent de stad problemen rondom armoede, uitsluiting, slechte woonkwaliteiten, lange wachtlijsten voor sociale woningen. Voor mij als stadsonderzoeker is het duidelijk dat die ene wereld van een bruisende trendy middenklassestad niet de problemen oplost van die andere wereld. Als je dat wilt oplossen dan moet je kwalitatieve, betaalbare woningen bouwen en behouden voor mensen met lage en middeninkomens.”

fake_it happening
Beeld door: beeld: Frank Hanswijk

Maar gemeente Rotterdam denkt dat die trendy middenklassestad de oplossing is voor armoede?

“Rotterdam heeft besloten dat het aantrekkelijker maken van de stad voor mensen met midden en hogere inkomens de oplossing is. Tijdens mijn PhD-onderzoek naar de transformatie van de Kop van Zuid zei een gemeenteambtenaar tegen mij: ‘Het probleem van Rotterdam is dat ze een rijke stad is met arme mensen.’ Deze uitspraak staat symbool voor het Rotterdams woonbeleid tot de dag van vandaag.”

Wanneer is Rotterdam begonnen met gentrificatie als woonbeleid?

“In de stadsvisie van 2008 schrijft de gemeente expliciet dat zij gentrification wil bevorderen. Dat is een van de startpunten. Ik citeer: ‘Bevorderen van gentrification in de wijken rondom het centrum.1’ Die maatregelen waren onder andere investeren in de openbare ruimte en verkopen van huurwoningen. Het kluswoningenproject dat startte in 2004 bijvoorbeeld, was niet bedoeld voor de mensen die in die appartementen woonden maar voor de zogeheten creatieve klasse2.

Een eerder startpunt vinden we in de jaren ’90 bij de ontwikkeling van de Kop van Zuid onder stedenbouwkundige Riek Bakker. Oorspronkelijk bedoeld als wijkontwikkeling maar onder Bakker raakte het idee in zwang van afstoten van sociale woningen en behouden en aantrekken van rijkere mensen. Een verschuiving vond plaats van ‘Bouwen voor de buurt’ naar ‘Bouwen voor de stad’. Rotterdam heeft in mijn ogen in Nederland de grootste switch gemaakt.”

Wat bedoel je met ‘Bouwen voor de stad’?

“Stadsontwikkeling met grotere doelen voor ogen. Rijkere mensen aantrekken. Concurreren met andere steden. Niet langer gefocust op wijkniveau maar op stadsniveau. Eerder was de hoofdvraag: wat hebben de mensen nodig in de wijk? Nu ging de gemeente een stap verder: wat heeft de stad nodig? Het was abstracter beleid, verder weg van de burger. Voor burgers werd het moeilijker om invloed uit te oefenen op de beleidskoers van de stad.”

Tuinenvannoord_vs_burgroosstraat-1
Beeld door: beeld: Frank Hanswijk

Waarom maakte Rotterdam de grootste switch in Nederland?

“Rotterdam had in vergelijking met andere steden minder inwoners uit de middenklasse en meer inwoners met zeer lage inkomens. Dat is überhaupt niet goed voor een stad. En Rotterdam had het grootste aandeel sociale woningbouw. Om dit te verminderen zette de gemeente rigoureuze beleidsinstrumenten in, zoals de Rotterdamwet, waarmee ze legitiem eisen kan stellen aan de bevolkingssamenstelling van wijken.

De Woonvisie uit 2016 hield de sloop in van 20.000 sociale woningen en de nieuwbouw van 26.000 woningen in de midden en hoge segmenten. Een glasheldere visie die botst met wat veel mensen in Rotterdam willen voor hun stad. In die periode had je het debat over de sloop van Wielewaal in Charlois. Bewoners hadden samen met een planoloog een plan gemaakt voor nieuwbouw en renoveren van alle woningen, zodat mensen in hun wijk konden blijven wonen samen met nieuwe bewoners. Maar dat werd terzijde geschoven.”

Wat is je punt?

“Mijn punt is: niemand zegt dat een stad statisch moet zijn. Een stad moet groeien, ontwikkelen, veranderen. Maar dit gebeurt niet organisch of onvermijdelijk. Hoe een stad ontwikkelt is de uitkomst van politieke keuzes die worden gemaakt. Als je je zorgen maakt over de groeiende ongelijkheid in de stad dan kan je niet anders zeggen dan dat er op het gebied van woonbeleid heel slechte keuzes gemaakt zijn.

Maar het feit dat steden niet organisch groeien geeft ook hoop. Met nieuw woonbeleid kunnen we die problemen aanpakken. Maar dat zie ik niet, nog niet, gebeuren in Rotterdam.”

Op Twitter schreef je dat je teleurgesteld bent in de voortzetting van gentrificatiebeleid in Rotterdam. Waarom omarmt de gemeente nog steeds bijna kritiekloos gentrificatie?

“Ik denk niet dat Rotterdam kritiekloos is. Ik zag dat in de reacties op mijn Twitterdraadje. Ik zag het tijdens de Woonopstand. Er zijn bewonersorganisaties die een ander beleid proberen te pushen. Er zijn wetenschappers en journalisten die hier kritisch over schrijven. Maar ik denk dat veel kritische stemmen in Rotterdam geen stem hebben op beleidsniveau. Dus het is ook de vraag: wie consulteert de gemeente? Wie zit er aan de tafel waar de beslissingen over het woonbeleid gemaakt worden?

Er lijkt weinig ruimte voor veel Rotterdammers, zeker diegenen met lagere inkomens, om deel daarvan uit te maken. Dat zien we vrijwel overal, ook hier in Canada. Daarom probeer ik mijn onderzoek steeds meer te richten op hoe je de tafel aanpast om te zorgen dat mensen met ervaringen van verplaatsing en uitsluiting door gentrificatie op belangrijke posities komen te zitten aan die beslissingentafels. Bijvoorbeeld door ze lid te maken van woonbeleidscommissies en hun lived experience fundamenteel onderdeel te maken van elk woonbeleid.”

Vers Beton – Gentrification – Nikos ten Hoedt and Loes van Bruin

Lees meer

Ongelijkheid, gentrificatie en de stad

Wereldwijd leven steden op, maar deze stedelijke renaissance verhult een toenemende…

  1. Rondom het hart van de binnenstad is een aantal wijken in opkomst: Cool, oude westen, Middelland, Delfshaven, Lloydkwartier, Oude Noorden en Afrikaanderwijk. Door hun centrale ligging, hun historische karakter en de functiemenging van wonen, horeca, winkels en kunstinstellingen zijn deze wijken steeds meer in trek bij (ex-)studenten en werkers in de creatieve economie; juist de groepen die Rotterdam graag aan zich wil binden. In sociaal, cultureel en economisch opzicht hebben deze wijken de kenmerken die nodig zijn om zelfstandig een proces van gentrification op gang te brengen en te transformeren tot een rustig-stedelijk woonmilieu. De gemeente ondersteunt dit proces met doelgerichte maatregelen. ↩︎
  2. Stadswetenschapper Richard Florida betoogde in zijn boek The Rise of the Creative Class uit 2003 dat de creatieve klasse een belangrijke drijvende kracht vormt achter de economische groei van steden. ↩︎
Profielfoto-Marianne-Klerk

Marianne Klerk

Marianne is historicus en journalist. Rotterdam is in haar ogen de mooiste stad van Nederland, waar eeuwen van stadsvernieuwing en -vernieling kriskras door elkaar lopen.

Profiel-pagina
frank hanswijk

Frank Hanswijk

Fotograaf

Frank Hanswijk (Rotterdam, 1971) is een Rotterdamse fotograaf. Hij ontwikkelde zich breed met werk in journalistiek, reclame, theater en architectuur. De laatste jaren concentreert zijn werk zich steeds meer op architectuur en landschap. Hij benadert de architectuur niet als object maar als plek waarin de mens, al dan niet op de foto aanwezig, een cruciale rol speelt.

Profiel-pagina