Is Rotterdam nog een ‘bouwende stad’? En voor wie bouwt ze dan?

Teun van den Ende – onderzoeksjournalist Bouwende stad

Teun van den Ende doet onderzoek naar stedelijke ontwikkeling, architectuur en woonbeleid in Rotterdam. Hij licht tegels onder woontorens, spreekt wethouders, vastgoedbazen en bewoners. En vraagt zich af: voor wie bouwen we eigenlijk? Bij Vers Beton is hij redacteur Bouwende stad.

Rotterdam is geobsedeerd door bouwen. Voortgestuwd door de onstuimige groei van de haven ontstond ruim een eeuw geleden de volkswoningbouw, gevolgd door de wederopbouw van het stadshart en uitbreiding met fonkelnieuwe wijken. De Rotterdamse bouwdrift creëert continu nieuwe hoofdstukken in het verhaal van de stad. Met de geuzennaam Manhattan aan de Maas schept Rotterdam er graag over op.

De wederopbouw ligt inmiddels ver achter ons. Onze architecten, vormgevers van de glorieuze wederopstanding, eren we met zwart-witfoto’s van hun werk aan de muur. Zij durfden het experiment aan. Dat Rotterdamse lef is nooit verdwenen – de Kubuswoningen en de Markthal zijn fantasieën die alleen in Rotterdam werkelijkheid konden worden – maar het deint wel sterk mee met de economie. Architectuur is citymarketing geworden, die drijft op opportunisten die telkens nieuwe luchtkastelen weten te verkopen.

Berekenend bouwen

Blijft Rotterdam haar reputatie waarmaken? De bouw van het huidige Centraal Station is het laatste publieke grand projet, een gebouw dat ook tien jaar na oplevering menig Rotterdammer vult met trots. Met het Depot kwam er nog een insta-waardig beeldmerk bij dat de citymarketingdoelen uitstekend dient. Maar dit spiegelende spektakelstuk kan niet verhullen dat Rotterdam tegenwoordig vooral berekenend bouwt. Architectuur is vastgoed geworden. En vastgoed is, als je het spel beheerst, een lucratieve belegging. Vastgoedmannen en filantropische stichtingen drukken hun stempel, niet de gemeente. Voor de één gaan deuren open, voor de ander slaan ze dicht.